Schieten mocht, lopen niet

Vandaag dient de zaak tegen de agent die eind vorig jaar op station HS in Den Haag een 17-jarige jongen doodschoot De agent wordt vervolgd voor doodslag Wat deed de agent verkeerd?

verslaggever

Vandaag begint de rechtszaak tegen de agent die vorig jaar november de 17-jarige Rishi doodschoot op het Haagse NS-station Hollands Spoor. De politie had destijds een melding gekregen dat daar een man was bedreigd door iemand met een vuurwapen.

De agenten troffen ter plaatse Rishi aan, die wegrende toen hem werd gesommeerd zijn handen te tonen. De agent, die op zijn benen mikte, raakte de jongen in zijn hals. Daarna bleek dat hij geen wapen bij zich had.

Die agent wordt nu vervolgd voor doodslag. Jaap Timmer, hoofddocent politiestudies aan de Vrije Universiteit Amsterdam en gepromoveerd op politiegeweld, zegt dat deze zaak eigenlijk in het tuchtrecht thuishoort.

Waarom is dat zo?

„De agent was volgens het Openbaar Ministerie in deze situatie bevoegd om zijn vuurwapen te gebruiken. Hij heeft alleen in de toepassing van die bevoegdheid een fout gemaakt, doordat hij niet stilstond maar liep tijdens het schieten. Agenten wordt geleerd stil te staan om goed te kunnen richten. Maar hoort dat in het strafrecht thuis? Als een arts een fout maakt waardoor iemand overlijdt, wordt hij in beginsel tuchtrechtelijk aangesproken. Pas als er blijk is van kwade wil, in de zin van ernstige onzorgvuldigheid, komt het strafrecht eraan te pas. Het tuchtrecht is bij de politie onvoldoende ontwikkeld.”

Waarom mocht de agent schieten? Rishi droeg geen wapen.

„Dat is niet relevant. De agent reageerde op een melding van bedreiging met een vuurwapen, hij mocht ervan uitgaan dat het aanwezig was. Een agent mag in twee situaties schieten: om iemand aan te houden en als het nodig is uit zelfverdediging. Maar een agent mag niet voor elke aanhouding zijn vuurwapen gebruiken. Hij mag schieten als het om een vuurwapengevaarlijke verdachte gaat of om iemand die verdacht wordt van een ernstig geweldsmisdrijf. En er is meer. Stel: een verdachte van wie de politie weet dat hij vuurwapengevaarlijk is, steelt een fiets en de politie betrapt hem, dan is schieten niet gerechtvaardigd. De aanhouding kan wachten, zeker als de politie weet waar hij woont. De aanhouding van iemand die een gewapende overval pleegt kan meestal niet wachten; de overvaller zou iemand kunnen neerschieten of gijzelen.

„Rishi werd verdacht van bedreiging met een vuurwapen: dat is een misdrijf waarbij in beginsel geweld mocht worden gebruikt voor de aanhouding. Hij rende weg, onttrok zich aan de aanhouding. In die situatie mag de achtervolgende agent schieten. Dat heeft het OM ook gezegd. Wat dus niet goed is, is lopen of rennen terwijl je schiet.”

Hoe vaak worden er mensen door de politie doodgeschoten?

„Sinds 1978 vallen er gemiddeld jaarlijks 3 doden door politiekogels en 15 gewonden. Omdat de aantallen erg laag zijn, fluctueren ze sterk per jaar.

Hoe vaak worden agenten vervolgd?

„Niet vaak. Tussen 1978 en 2000 – voor die periode heb ik het precies bijgehouden – zijn 40 agenten vervolgd en 10 gestraft. Voor de periode daarna weet ik het niet precies, maar ik weet wel dat er tot dit jaar geen agenten zijn veroordeeld. Maar in 2013 zijn er al 2 agenten veroordeeld voor schietincidenten. Opmerkelijk is dat ook dit jaar het OM 3 vervolgingen is begonnen. Dat gebeurt zelden.”