De WTO maakt eindelijk sprongen

Dit weekend heeft wereldhandelsorganisatie WTO een historisch akkoord afgesloten Goederenverkeer in de wereld moet worden versoepeld Minder ontwikkelde landen zouden moeten profiteren

redacteur buitenland

Roberto Azevêdo, de Braziliaanse topman van de wereldhandelsorganisatie WTO, had zaterdagochtend tranen in de ogen, na een etmaal onafgebroken onderhandelen. Ministers en diplomaten applaudisseerden. Uitgeputte onderhandelaars vielen elkaar van blijdschap in de armen, toen duidelijk was geworden dat hun top op Bali was gered: de 160 lidstaten van de WTO hadden zojuist een ‘historisch’ akkoord hadden bereikt.

Wat is in Bali afgesproken?

Het belangrijkste akkoord betreft versoepeling van het internationale grensverkeer van goederen. Het gaat om stroomlijning van douaneprocedures en om het opheffen van logistieke knelpunten in onder meer havens. Het zou de wereldeconomie honderden miljarden euro’s kunnen opleveren. Voor de EU is dat de grootste winst. Daarnaast is voor India en andere ontwikkelingslanden het licht op groen gezet om binnenlandse voedselprogramma’s te subsidiëren.

Waarom was deze top zo belangrijk?

Deze top werd gezien als laatste kans voor de in 1995 opgerichte WTO om een voortrekkersrol te spelen in multilaterale onderhandelingen over liberalisering van de handel in de wereld. Als ‘Bali’ was mislukt, was de rol van WTO gereduceerd tot die van een soort klachtenbureau.

In 2001 werd onder regie van de WTO begonnen met de zogeheten Doha-ronde, een grote onderhandelingsronde over het slechten van allerlei handelsbarrières in de wereld. Van de oorpronkelijke ambities is weinig overgebleven. Veel onderwerpen bleken te gevoelig en te ingewikkeld om tot overeenstemming te komen. De EU en de VS sloegen de weg in van bilaterale en regionale onderhandelingen. Daarmee leek de Doha-ronde van miltilateraal overleg dood te bloeden. Dankzij het succes van Bali krijgt het wereldwijde WTO-overleg nu een nieuwe kans.

Volgen er de komende tijd ook akkoor- den over andere onderwerpen?

Oorspronkelijk zou de Doha-ronde gaan over een veel breder scala aan onderwerpen: landbouwsubsidies, tariefsverlaging voor industrieproducten, dienstenverkeer, intellectueel eigendom, relatie tussen handel en ontwikkeling en milieu). In Bali lag een ‘mini-pakket’ op tafel. Denkbaar is dat er nu initiatieven worden ontplooid om nieuwe onderhandelingen te beginnen over deelonderwerpen. Maar voor de armste mensen in de armste landen is dat niet automatisch goed nieuws: het ligt niet voor de hand dat de wereld plotseling waterdichte afspraken gaat maken over verbetering van arbeidsomstandigheden (zoals in de textielindustrie van Bangladesh) en duurzame productie. Dat ligt veel te gecompliceerd en te gevoelig.

India lag lange tijd dwars. Wat was de rol van India bij de onderhandelingen?

India wilde vooral zijn eigen voedselprogramma voor armen beschermen – een speerpunt van de regerende Congrespartij die electoraal in zwaar weer verkeert. Met het kopen van voedsel van de boeren in eigen land dreigt India de komende jaren het plafond van 10 procent te overschrijden dat volgens de spelregels van de WTO is toegestaan voor landbouwsubsidies. Nu heeft India volgens handelsminister Anand Sharma in Bali zijn zin gekregen, hoewel de precieze tekst nog vaag is. Feit is in ieder geval dat de VS en EU hun boeren altijd veel beter hebben bedeeld dan zij derde landen willen toestaan, en dat India en andere landen nu hebben getoond te willen opkomen voor hun eigen boeren.

Sommige waarnemers menen dat ontwikkelingslanden niet zo veel opschieten met ‘Bali’. Maar onder anderen de Nederlandse minister Lilianne Ploumen, die voor het einde van de top in Bali naar het Midden-Oosten afreisde, zegt dat juist ook de minst ontwikkelde landen profiteren van het versoepelen van goederenverkeer aan de grens. Ontwikkelingslanden die moeite hebben om hun grensafwikkeling op orde te brengen, kunnen financiële en logistieke hulp krijgen van de rijke landen.

Is dit te danken aan Roberto Azevêdo?

Op 1 september trad de voormalige Braziliaanse ambassadeur bij de WTO als topman van de organisatie. Niemand gaf hem veel kans. Nu wordt hij geprezen als de man die de WTO een psychologische oppepper heeft gegeven.

Zowel EU-onderhandelaar Karel De Gucht als zijn Amerikaanse tegenhanger Michael Froman zei dat het welslagen van ‘Bali’ voor een groot deel was te danken aan het doorzettingsvermogen en het onderhandelingsvernuft van Azevêdo. In de nachtelijke uren van vrijdag op zaterdag werd hem de huid nog vol gescholden door de Cubaanse onderhandelaar, die tot op het uiterste bleef dwarsliggen omdat Havana afwil van de Amerikaanse economische blokkade tegen Cuba. Ook die plooi wist de 56-jarige Azevêdo uiteindelijk glad te strijken. „Voor de eerste keer in de geschiedenis heeft de WTO echt een prestatie geleverd. We are back in business”, tweette hij. In zijn toespraak dankte hij de onderhandelaars voor hun inspanningen. En zijn vrouw Lele.

    • Wim Brummelman