Cultuuraanbod groeide ondanks krimp

De eerste Cultuurindex Nederland toont dat de kunstsector-inkomsten al voor de bezuinigingen van 2012 afnamen

De cultuursector in Nederland krimpt financieel sinds 2009, al voor de overheden in 2012 op cultuur gingen bezuinigen. De inkomsten van de culturele sector waren in 2011 teruggezakt tot net boven het niveau van 2005. Maar het aanbod van boeken, films en theater groeide. Dit blijkt uit de Cultuurindex Nederland (CiN) die vandaag door de Boekman Stichting en het Sociaal en Cultureel Planbureau in Amsterdam, in aanwezigheid van minister Bussemaker van Cultuur wordt gepresenteerd.

Het is de eerste keer dat de twee instellingen deze index hebben samengesteld, die als een graadmeter moet gaan dienen voor het culturele klimaat in Nederland. De cultuurindex brengt voor het eerst allemaal door anderen verzamelde cijfers op cultuurgebied bijeen over vier thema’s: geldstromen, bezoek en deelname (participatie), omvang en productie (capaciteit) en concurrentiekracht – uit zowel de gesubsidieerde als de vrije sector. De index loopt van 2005 tot en met 2011. Veel data van de jaren daarna zijn nog niet beschikbaar. De effecten van de bezuinigingen op cultuur van de overheden sinds 2012 zijn daardoor nog niet zichtbaar.

Het culturele klimaat in 2011 is, alles bij elkaar genomen, met een index van 105 nog wel beter dan in 2005 (index 100). Het aanbod van cultuur is toegenomen: meer boektitels, meer films, meer vrije theaterproducties. Maar de vraag naar cultuur neemt af en de geldstromen vertonen ook al in 2011 een dalende tendens na een aanvankelijke stijging sinds 2005. „In Nederland is cultuurbeleid, net als in veel andere landen, de afgelopen decennia vooral aanbodbeleid geweest”, schrijft directeur Cas Smithuijsen van de Boekman Stichting.

Uit vergelijkbare indexen in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië bleek eerder al dat de cultuursector in die landen gevoelig is voor de economische crisis, die in 2008 uitbrak. Een harde conclusie durven de Boekmanstichting en SCP in Nederland niet te trekken. „De crisis lijkt van invloed tot 2011”, zo schrijven zij. Dat is tot 2011 vooral te zien in de afname van giften, van bezoekersaantallen en van het zelf beoefenen van kunsten.

Particuliere giften daalden al tussen 2009 en 2011 van 454 naar 288 miljoen euro. Vooral sponsoring door bedrijven nam af. Het bezoek steeg tussen 2009 en 2011 vooral nog aan films – relatief goedkoop – en aan musea. Maar dan vooral door Museumjaarkaarthouders, die met hun kaart gratis naar de musea kunnen. Het aantal kunstbeoefenaars in het amateurcircuit neemt af. Onduidelijk is of mensen vanwege geld- en tijdbesparing meer hun toevlucht zoeken tot het digitale circuit.

Boekman Stichting en Sociaal en Cultureel Planbureau voorspellen in de publicatie De Staat van Cultuur impliciet een lagere index als in 2015 de volgende versie gepresenteerd zal worden. Alleen al de subsidies van verschillende overheden zullen volgens de onderzoekers met bijna 15 procent teruglopen van 3,4 naar 2,9 miljard euro.

    • Daan van Lent