Politici, pas op

Volgend jaar worden ruim 10.000 gemeenteraadsleden en wethouders gekozen of herkozen en recent hebben zij enkele voorbeelden kunnen zien hoe het níét moet in de politiek. Hoe politieke bestuurders of volksvertegenwoordigers het vertrouwen in het openbaar bestuur op het spel zetten door niet integer te handelen, door corrupt te zijn, door zich over te geven aan nepotisme.

Een schrijnend en, gelukkig, uniek voorbeeld vormde de voormalige Noord-Hollandse gedeputeerde Ton Hooijmaijers, inmiddels ex-VVD’er. Hij werd dinsdag door de rechtbank veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf wegens (betrokkenheid bij) omkoping, witwassen en valsheid in geschrifte. In Amersfoort voelden deze week vier PvdA-politici (wethouder, fractieleider, afdelingsvoorzitter, beoogd lijsttrekker) zich gedwongen terug te treden. Een partijgenoot had als raadslid met zijn handen in de fractiekas gezeten en daarop hadden zij onvoldoende toezicht gehouden. Onhandig is ook dat de PvdA in Rotterdam-Feijenoord besloot de vroegere deelraadsvoorzitter op de kandidatenlijst te zetten voor de nieuw te vormen gebiedscommissie, terwijl hij eerder dit jaar aftrad na beschuldigingen van cliëntelisme.

Corruptieschandalen raken aan het imago van het openbaar bestuur, alhoewel meestal ten onrechte. De meeste politici en bestuurders verrichten hun werk wél integer; in internationale vergelijkingen van politieke corruptie steekt Nederland gunstig af. Nederlandse politici verdienen het dedain van kroegpraters en gemakzuchtige stukjesschrijvers meestal niet.

Een geringe aanwas van potentiële volksvertegenwoordigers vormt een gevaar voor de democratie; des te meer reden waarom politici moeten oppassen. Want dat er wel iets mis is, bleek een jaar geleden uit een rapport van het Bureau Integriteitsbevordering Openbare Sector. Overheden leven de wettelijke regels over integriteit lang niet altijd na, bleek hieruit. Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) riep integriteit daarna uit tot speerpunt van zijn beleid. In het vorige maand verschenen Jaarboek Integriteit 2013 van hetzelfde bureau schreef hij: ‘De overheid is een kwetsbare en dienende instantie waaraan desondanks veel macht wordt toevertrouwd. Elk reëel, of als zodanig ervaren, misbruik van die macht tast het vertrouwen in de overheid aan.’

Ook verdienen aanbevelingen de aandacht die Transparancy International vorig jaar deed na onderzoek in Nederland. Deze anticorruptie-organisatie bepleitte spelregels voor lobbyen, een register voor corruptiegevallen, een transparante procedure voor de benoeming van topambtenaren en aandacht voor integriteit en anticorruptie op scholen en aan universiteiten. Het kan bijdragen aan de les die voor alle politici geldt: geef de rechter geen aanleiding een vonnis over je te vellen.