Nederland wordt

veiliger

. Echt

Recht

Folkert Jensma De criminaliteit daalt en de veiligheid stijgt, maar het is de vraag of dat te danken is aan justitie. Daar gaat alles langzamer.

Ieder jaar komt de cijferbijbel ‘Samenleving en Criminaliteit’ uit en ieder jaar weet ik wéér niet of ik moet janken of juichen. ‘Daling criminaliteit zet door’ leek mij dit jaar een verantwoorde kop boven een eventueel krantenbericht. Hoera dus. Net als in de meeste andere westerse landen daalde in 2012 het slachtofferschap van criminaliteit met ruim een kwart, en wel sinds 2005. Dan gaat het om wat mensen zèlf meemaken aan geweld, diefstal, vandalisme e.d. en via enquêtes anoniem opgeven. Niet wat ze zelf aan de politie rapporteren. Dat getal is in 2012 trouwens ook gedaald, sinds 2011 met 5 procent en sinds 2005 met 15 procent. Dat is dus een trendmatige afname, een echte verandering. Het wordt hier over de jaren heen veiliger.

De daling geldt voor nagenoeg álle misdrijfcategorieën. Berovingen, autodiefstal, fietsdiefstal, vernielingen, openlijk geweld, brandstichting. Er zijn ook stijgers. Er wordt meer met pistolen gezwaaid (vuurwapenmisdrijven plus 11 procent) en vaker uit winkels gejat (plus 9 procent). Maar de daling is meerjarig en trendmatig. Het veiligheidsgevoel is dan ook met een kwart gestegen.

Waarom houdt het kabinet daar zijn mond over? Misschien zit dat in het schokkende lage handhavingsrendement. Het is sterk de vraag of de politiek dit resultaat kan claimen. Politie, OM en strafrechter produceren steeds minder verdachten, dossiers en sancties en doen daar ook langer over. Met de burger gaat het goed, met het apparaat slecht. Interessante paradox.

Het is intussen niet zo dat er een te kleine werkvoorraad aan crimineel gedrag zou zijn. Aan veelvoorkomende criminaliteit rapporteren burgers in 2012 8.3 miljoen incidenten – dat is klein en groot door elkaar. Daarvan bereiken er 1.1 miljoen de politie in de vorm van meldingen of aangiften. In 2012 loste de politie 270.000 misdrijven op. Het gemiddelde ophelderingspercentage daalde, van 25,2 in 2005 naar 23,7 in 2012.

In 2012 stuurde de politie ook minder zaken door naar het OM dan in 2005: 218.000, 18 procent minder dan in 2005. De productie van dossiers en verdachten neemt ook in absolute termen af. Van die 218.000 zaken deden officieren in 2012 er 96.000 en de rechters 93.000. Het restant schuift door naar dit jaar, neem ik aan.

Dan wordt het interessant. Bij het OM werd in 2012 daarvan maarliefst 46 procent geseponeerd, 21 procent ging gewoon de prullenbak in, om technische redenen. Niet vervolgbaar omdat bijvoorbeeld het bewijs niet is geleverd. Daarnaast wordt 25 procent weggegooid om inhoudelijke redenen. Het feit is te gering, er is medeschuld van het slachtoffer, het feit is te oud, de verdachte is te oud, te jong, te ziek etc. De strafrechter gaf in 2012 in tien procent van de gevallen vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging. Van die 175.000 strafzaken in 2012 werd in 53.300 zaken dus geen enkele sanctie opgelegd. In ruwweg een op de drie zaken die de politie doorstuurde werd in 2012 niet gestraft. Toch opvallend. Het zou zomaar kunnen dat de burger daar andere verwachtingen over heeft.

De productietijd loopt intussen op en de doelmatigheid neemt af. Het Openbaar Ministerie deed over een zaak in 2005 12 weken en in 2012 15 weken. De strafrechter deed in in 2005 over een misdrijfzaak 26 weken en vorig jaar 35 weken. Ook interessant is dat rechters substantieel vaker zijn gaan vrijspreken of om andere redenen de verdachte niet veroordelen. Het aantal schuldigverklaringen is sinds 2005 namelijk met maar liefst 31 procent gedaald.

Zijn de kwaliteit van de opsporing en het gerechtelijk vooronderzoek afgenomen? Of zijn de zaken ingewikkelder geworden (dus juridisch kwetsbaarder) omdat OM en politie meer eenvoudige zaken zelf mogen afdoen? Zijn rechters kritischer geworden en beduchter voor dwalingen? Vermoedelijk is het van alles wat. Maar de echte repressiedenkers die justitie zien als een strafmachine kunnen hier niet vrolijk van worden. Zeker niet als ze lezen dat sinds 2005 de uitgaven met 18 procent zijn gestegen tot 12,9 miljard.

Er wordt dus steeds meer publiek geld uitgegeven, waarna de strafkans en pakkans dalen, de productietijden stijgen en de output daalt. Wonder boven wonder stijgt de veiligheid en daalt de criminaliteit. Maar hoe dat toch komt?