Mandela in ‘zijn’ film: een heilige, maar toch ook een mens

Biopic Mandela: Long walk to freedom van regisseur Justin Chadwick zoomt in op de mens. „We laten onbekende aspecten van z’n karakter zien.”

Traditionele Afrikaanse muziek, warm, okergeel licht; ondergaande zon op de steppe. Zwarte jongensvoeten landen in het stof, in slowmotion. De eerbied zegt alles: deze jongen, die nu nog zorgeloos door het droge gras holt, zal de belangrijkste Zuid-Afrikaanse politicus van de twintigste eeuw worden. Nelson Rolihlahla Mandela. Voorbeeld. Icoon. Heilige. De plechtige eerste scènes van de biopic Mandela: Long walk to freedom laten geen enkele ruimte voor een andere interpretatie.

Het was de wens van Mandela zelf dat zijn hele autobiografie zou worden verfilmd: van klein kind bij de Xhosa-stam tot eerste zwarte president van Zuid-Afrika. Met die voorwaarde gaf Mandela de rechten aan producent Anant Singh. Verder waren de makers volledig vrij, vertelt regisseur Justin Chadwick (The Other Boleyn Girl) bij een voorvertoning in Londen. „Maar wat een verantwoordelijkheid: eer doen aan Mandela’s verhaal, en iedereen die er een rol in speelt. Die opdracht was zenuwslopend.”

Chadwick (1968) deed een jaar research in Zuid-Afrika. Hij praatte met alle nauw betrokkenen: Mandela’s ex-vrouw Winnie en hun dochters, medestrijders en medegevangenen. Vorig jaar ging Chadwick met ‘Madiba’ zelf nog langs 200 oude foto’s. „Zijn geheugen was messcherp; hij wist alles nog precies. Het is fantastisch dat hij nog heeft bijgedragen aan de film.”

Mandela heeft ‘zijn’ film niet meer kunnen zien; door zijn verslechterde gezondheid kon hij vorige week niet bij een vertoning in Zuid-Afrika zijn. Wel waren daar veel andere betrokkenen. „Mensen waren tot tranen toe geroerd. Ze vonden dat wij de geest van Mandela goed hebben getroffen.”

Ondanks de betrokkenheid van Mandela’s naasten heeft Chadwick niet het gevoel dat hij een hagiografie heeft gemaakt. „We waren vrij in onze keuzes. Niemand heeft zich bemoeid met het script. Zelfs Winnie, van wie we een niet al te florissant beeld geven, stemde er volledig mee in.”

Wordt Mandela in de film van heilige weer mens? De regisseur probeert het, door de nadruk te leggen op zijn persoonlijke leven. Maar acteur Idris Elba (The Wire) kiest in zijn vertolking of passie of statigheid. Vurig activist vóór zijn detentie, contemplatieve wijze erna. Alleen bij zijn eerste huwelijk zien we een minder charismatische Mandela. Hij gaat vreemd, laat vrouw en zoon in de steek. Chadwick: „We laten onbekende aspecten van zijn karakter zien. Dat hij van snelle auto’s, mooie pakken en vrouwen hield. We tonen geen smetteloos personage, maar óók zijn fouten en zijn onmacht in zijn persoonlijke leven.”

Tegelijk had Mandela nu eenmaal een magisch effect op mensen, aldus Chadwick. „Als mensen over de jonge Mandela praten, klinkt het alsof ze het over een popster hebben. Op zijn 94ste had hij dat effect nog.”

De film schetst een overtuigend tijdsbeeld. Daarin was Chadwick ambitieus. „Mandela’s leven is goed gedocumenteerd. Ik wilde in alles, ook in de scènes van rellen, trouw zijn aan de historische werkelijkheid. We hebben complete sets in de townships nagemaakt en werkten met figuranten die het destijds hebben meegemaakt. We wilden dat ze het echt herbeleefden. Dat was heel heftig; ik had geen blanke politieagent op de set willen zijn.”

Bij de crew bestond soms wat twijfel over werken in de townships. „Maar ik wilde deze film juist samen met de mensen daar maken. Ja, de problemen in Zuid-Afrika zijn nog altijd groot, maar het gaat over Mandela, hè? Als er één ding is dat Mandela doet, is het dat hij je hoop geeft. Nog altijd.”

Mandela: Long walk to freedom is vanaf 19/12 te zien in de bioscoop.