Kolkende oceaan geeft maan Europa gegroefd aangezicht

Beeld J. Wicht en NASA

De maan Europa, die rond de gasreus Jupiter cirkelt, heeft iets melancholieks. Ze is zo bleek. En hoewel ze van verre glad en gelijkmatig lijkt – ze is lang niet zo pokdalig als onze maan – blijkt van dichtbij dat haar aangezicht vol vouwen en kreukels zit.

Toen de Voyager-ruimtesonde in 1979 de eerste beelden van haar doorgroefde oppervlak naar de aarde stuurde, begonnen wetenschappers al snel te speculeren. Wat zorgde voor de scheuren in de dikke ijskorst die Europa bedekt? Welk mechanisme ‘verpulverde’ vooral bij de evenaar soms wel honderden vierkante kilometers ijs? De chaotische stapelingen van schuivende ijsblokken die dat opleverde, werden in de jaren daarna steeds duidelijker in beeld gebracht.

In Nature Geoscience geven geofysicus Krista Soderlund van de universiteit van Texas en collega’s nu steun aan een oude verklaring. Die stelt dat diep onder het ijs een oceaan kolkt. Met computersimulaties laten Soderlund en collega’s zien dat ‘ondermaanse’ oceaanstromingen de ijskorst inderdaad kunnen plooien en kraken – vooral bij de evenaar.

Het team bekeek twee scenario’s. Op een snel draaiende maan, met een oceaan die zwak opgewarmd wordt, stroomt het water van oost naar west. De structuur van die stromingen lijkt een beetje op de ‘bandenstructuur’ van de gasstromen op Jupiter. Draait een maan wat langzamer én wordt het water juist sterker opgewarmd, dan kolkt de oceaan. Turbulenties in drie richtingen stuwen dan vooral rond de evenaar warm water omhoog.

Zo gaat het op Europa, vermoedt het team. De getijdenwerking door de nabijheid van de zware planeet Jupiter verwarmt er de ondermaanse oceaan. En het rommelijs rond de evenaar is er het bewijs van turbulente oprispingen van warm water. Het scenario nameten met ijsboringen is alleen wat lastig.

Margriet van der Heijden