Ineens duiken overal Oude Mensen op

Deze week deed een klein stukje DNA, uit een 400.000 jaar oud dijbeen, de kennis van de menselijke stamboom schudden als een wilg in de storm.

De skeletten uit de oude Knekelput (Sima de los Huesos) in Spanje waren tot nu toe altijd comfortabel getypeerd als proto-Neanderthalers. Want zo zien ze er uit. Maar het mitochondriaal DNA van één van hen vertelt nu: dit is een Denisova-mens.

Hè? Dat waren toch mysterieuze mensachtigen van 40.000 jaar geleden? De eerste mensensoort die alleen op basis van het DNA ontdekt was, uit een vingerkootje in een grot in Siberië? Maar nu dus ook in Spanje, 360.000 jaar eerder.

Een paleontologisch pandemonium brak los. Wie is wie? Kijken we hier naar de voorouder van Neanderthalers en Denisovanen? Of is dit DNA-spoor afkomstig van seks met een heel andere onbekende mensensoort?

Mag ik raden? Ik denk het laatste, en er zullen nog heel veel onbekende mensensoorten worden ontdekt met de razendsnel beter wordende reconstructies van paleo-DNA. Vertrouwde indelingen zullen vervagen. Overal worden oude botten open gezaagd om DNA uit te winnen. Nu haal je er Science of Nature mee. Over tien jaar zal iedereen eraan gewend zijn. Iedere week nieuw paleo-DNA.

Een paar weken terug werd met DNA uit een 20.000 jaar oud skelet ontdekt dat de Indianen helemaal niet alleen afstammen van Oost-Aziaten, maar ook van een voorheen totaal onbekende groep uit Midden-Siberië. Het is nog maar het begin. Er is maar één in koude grond bewaard gebleven bot van Homo erectus nodig om grote chaos in de menselijke stamboom te veroorzaken.

In de jaren tachtig en negentig werd al duidelijk dat er in vroege tijden van de menselijke evolutie veel verschillende mensachtigen tegelijk rondliepen, een paar miljoen jaar geleden. Het inzicht dat de stamboom in werkelijkheid een struikgewas is, treft nu ook vol de recente evolutie.

Dat begon negen jaar geleden, met een klassieke fossielenvondst: de botten van de Flores-mens, de kleine mensachtige met weinig hersenen die pas ca. 13.000 jaar geleden uitstierf, zo ongeveer toen de landbouw werd uitgevonden.

Daarna werd de revolutie genetisch. Met paleo-DNA is vastgesteld dat veel van onze voorouders regelmatig met Neanderthalers naar bed moeten zijn gegaan: 4 procent van het Europese DNA is Neander-DNA.

Veel paleogenetici durven daarom niet eens meer te spreken van aparte soorten. De menselijke evolutie speelde zich af in een vage genetische mist – waaruit nu steeds meer nieuwe figuren zullen opdoemen.

Hendrik Spiering

    • Hendrik Spiering