Het verlangen dichterbij te komen

Charlotte Dumas fotografeerde wilde paarden die de bewoonde wereld opzoeken (en herkende hun nomadische karakter).

‘Paardenposters op meisjeskamers.’ Zo typeerde een kunstcriticus van NRC Handelsblad het eerste geëxposeerde werk van Charlotte Dumas (1977, Vlaardingen). Tien jaar later kan ze er wel om lachen: ze is nu immers een internationaal gevierd fotograaf. Dumas portretteerde zwerfhonden, tijgers en wolven, maar vooral haar laatste twee projecten trokken de aandacht. Voor Retrieved bezocht ze de speurhonden die werden ingezet na 9/11. NRC bekroonde haar tentoonstelling met vijf ballen. In 2012 reisde Dumas naar de nationale begraafplaats in Arlingon, Virginia, waar dienstpaarden gesneuvelde militairen naar hun graf dragen. Nachtenlang zat ze bij de paarden in de stal om ze op hun meest kwetsbare moment, soezend en in halfslaap, te portretteren. De serie, Anima, werd jubelend besproken in de New York Times.

Voor haar nieuwste project bezocht ze het wijdse westen van Amerika. Ze raakte geïntrigeerd door de wilde paarden die in Nevada „steeds dichter tegen de mensheid aan schuren”. De kuddes trekken de bewoonde wereld in omdat er in de bergen steeds minder voedsel te vinden is. „De paarden staan symbool voor de Amerikaanse droom dat je vrij bent, dat de mogelijkheden eindeloos zijn. Maar de realiteit – het zoeken naar voedsel, de droogte – weerspiegelt de huidige economie.” De woestijn raakt uitgeput, omdat de intensieve goudmijnindustrie in Nevada per dag 28 miljoen liter water uit de grond zuigt. De armoede groeit. Díe verhalen legt Dumas ook vast. „Door naar dieren te kijken krijg je een heel goed idee hoe het met ons mensen gesteld is.”

Het klimaat dwingt de paarden tot zwerven, hun leefomgeving verandert snel. Wij mensen willen conserveren, tradities behouden. „Het opportunisme van dieren spreekt me aan. Dieren zijn gewoon praktisch: waar eten is, daar ga je naartoe. Ze passen zich altijd aan.”

„Elk nieuw onderwerp waar ik me in verdiep, weerspiegelt in eerste instantie altijd een emotie of kant van mijzelf die op dat moment het sterkst aanwezig is. Met The Widest Prairies was dat het nomadische: het zoekende zijn. Mijn leven stond in het teken van reizen, ik had geen vaste woonplaats, maar begon wel een gezin en sleepte dat overal mee naartoe. Ik denk dat ik naar een soort eikpunt zocht: het verlangen om te settelen groeide, maar ik wist niet hoe en waar. In het veulen dat bij de camper ligt, zie ik de circle of life verbeeld: het leven gaat door, ook in tijden van onzekerheid.”

Polaroids

Dumas bladert door haar nieuwe boek, waarin ook polaroids staan afgedrukt. „Die geven een tweede laag aan het werk. Polaroids bieden een ander commentaar dan film, ze geven een geëngageerde waarde aan het project omdat ze meer directe context tonen, minder op de pure esthetiek van het beeld zijn gekozen. Polaroids zijn ruwer, het is minder sacraal.” Ze ziet haar werk niet alleen als museumstukken die ver van het publiek afstaan.

Toch een beetje de paardenposters voor op de meidenkamer? „Als mensen van mijn werk houden omdat ze simpelweg dol zijn op dieren, why not. Net als kunst kunnen dieren houvast geven, herkenning bieden of de dingen juist weer even anders laten zien.”

„Mijn werk gaat over nuance. Dieren bieden een canvas voor vrije interpretatie. Je staat niet tegenover iemand die zijn eigen verhaal klaar heeft en je kan uitleggen ‘hoe het werkelijk zit’. Daarom vind ik het zo fijn om me in mijn werk telkens weer tot dieren te verhouden. Omdat ze iets belichamen wat je niet kent en ook nooit helemaal kunt kennen. Er blijft altijd een afstand, een gat. Vandaar natuurlijk het verlangen om dichterbij te komen.”

Charlotte Dumas, The Widest Prairies, Oodee, 76 blz., 50 euro

    • Simone van Saarloos
    • Tekst