Hersenspoeling

1731

Gelukkig wordt binnenkort de Loden Leeuw weer uitgereikt, de nationale prijs voor, ja, hoe zal ik het noemen, de treurigste reclame van het jaar. Eigenlijk is er geen goed woord voor. Lelijk is niet van toepassing, afschuwelijk en weerzinwekkend zijn te dramatisch. Reclame heeft zijn eigen verbale schaal van waardering. Treurig is ook niet goed maar voor mijn gevoel komt het er dicht bij. Dan denk ik in de eerste plaats aan reclame voor lekker eten en drinken. Je ziet op een reclamespotje in een romantische omgeving twee mooie meisjes bezig aan iets ongelofelijk lekkers. Ze hebben die supersnoep nog in hun hand maar ze kijken al bij voorbaat in vervoering. En dan in de mond. Het wonder voltrekt zich. Ze raken zichtbaar betoverd en ze sluiten hun ogen. Of een paar mannen die op de achterbank van een auto een of ander baksel eten. Mond volgepropt, nadrukkelijk kauwen en ook de ogen dicht. Exhibitionistische betovering. Ja, dat veroorzaakt toch een ogenblik van weerzin. Eten moet je eigenlijk achter een boom doen, zei Gerard Kornelis van het Reve.

Veel reclame gaat gepaard met geschreeuw. Op de markt moest je vroeger schreeuwen om de concurrentie te overstemmen. De televisie en de computer hebben andere middelen. Maar je hebt bijvoorbeeld de supermarkt Kruidvat, in de reclamespot aangeprezen door een dame die in verstikte vervoering ‘Kreitvat!’ roept. Heren op de grens van obesitas die, tussen de propvol gevulde vakken van de supermarkt wandelend, je met een blik van verstandhouding aankijken. Ze weten het wel: jij wilt tien van die heerlijke blikjes en nog veel meer. Bij C1000! Ik zet het geluid af en wacht op het nieuws. De uitreiking van de Loden Leeuw zal er geen eind aan maken maar het is in ieder geval een kleine genoegdoening.

Een heel ander artikel: het armbandhorloge. Ik lees ’s ochtends de International New York Times die tot 15 oktober van dit jaar International Herald Tribune heette en toen om een geheimzinnige reden herdoopt is. Blijft een goeie krant, ook voor de horlogeliefhebber. In ieder nummer staan op z’n minst vijf grote reclames voor dure horloges. Dior, Bulgari, Jaeger-LeCoultre, Parmigiani, Audemars Piguet, Longines, meer van dat soort. Vroeger stonden ze allemaal op acht minuten over tien, toen de universele reclametijd. Waarom? Omdat de wijzers in die stand tegen de mogelijke kopers glimlachten. Dat is mij jaren geleden door een vakman verteld. Intussen is er een nieuwe tijd bijgekomen: acht minuten over zeven. Dat begrijp ik niet. Die tijd heeft iets druilerigs. Ik ga weer eens informeren en houd u op de hoogte. De hoeveelheid en het formaat van deze reclames maken intussen wel duidelijk dat de horlogemakers een belang bij de instandhouding van de vrije pers hebben. Hoe zit dat? Julian Assange en Edward Snowden hebben zich er nog niet over uitgelaten.

Over radioreclame heb ik niet veel te zeggen. Ik luister naar klassieke muziek via een toestel dat ik jaren geleden van een lezer heb gekregen. Hoe het werkt is me een raadsel. Waarschijnlijk kun je er de meeste stations ter wereld op ontvangen maar ik doe het met drie: de AVRO die 24 uur per dag zonder onderbreking van de menselijke stem muziek uitzendt waarbij de naam van het muziekstuk en de componist verschijnen op de schaal die in deze tijd display wordt genoemd; ClassicFM dat zich specialiseert in klassieke muziek voor iedereen die vaak wordt aangekondigd door enigszins kirrende dames. En Radio 4, tot 12 uur ’s middags het aanhoren waard. Dan komt het programma Licht op Vier met een paar lollige onderbrekingen, prijsvraagjes, en van 1 tot 3 wordt de muziek aangekondigd door iemand die ik als een kwibus beschouw. Zijn probleem. Ik ga een uurtje naar de AVRO. Daarna weer Radio 4.

Maar ik had het over reclame. Op zeker ogenblik, toen internet al in volle ontwikkeling was, heeft een tekstschrijver ontdekt dat snel rijmt op punt nl. Het bleek een besmettelijke vondst te zijn. Ga nu snel naar Piet punt nl. Dat hoor je per dag in wel tien varianten, schat ik. Bijzonder de pest heb ik aan inbraken op mijn digitale lectuur. Als ik bijvoorbeeld ’s ochtends wil weten wat er vannacht is gebeurd, en op mijn laptop nu.nl tevoorschijn tik, zie ik het schermpje links en rechts, boven en onder belaagd worden door voordelige aanbiedingen van reisjes, wasmachines, printmachines, bier, alles wat ik niet nodig heb. Maar ik leg me erbij neer. Wat moet je anders. Dit is de moderne tijd.

Ongeveer een generatie geleden heeft de vrije markt de westelijke wereld veroverd. Daarmee gepaard is een zondvloed van reclame gegaan, terwijl de media steeds groter massa’s bereikten. In de Koude Oorlog werd door de communisten de methode van de hersenspoeling op de tegenstander toegepast. Onze niet aflatende, alzijdige reclame begint een eigentijdse variant van die oude hersenspoeling te worden.