Een oppepper voor de wereldhandel

Na jarenlange stagnatie krijgen mondiale onderhandelingen een nieuwe impuls. Of houdt Cuba een doorbraak tegen?

Op de mondiale handelstop op Bali is vrijdag overeenstemming bereikt over versoepeling van het goederenverkeer in de wereld. Ook werd het licht op groen gezet voor subsidiëring van nationale voedselhulpprogramma’s in (opkomende) ontwikkelingslanden.

Het is de eerste keer sinds de oprichting van de wereldhandelsorganisatie WTO in 1995 dat zo’n onderhandelingsresultaat wordt geboekt. Dat is een groot succes voor de Braziliaan Roberto Azedêdo, die in september de leiding over de WTO overnam.

Maar een door deelnemende ministers als „historisch” omschreven akkoord kon op het laatste moment niet worden getekend door een blokkade van Cuba. Dat land wil af van de Amerikaanse economische sancties. Daarom werd het einde van de top verdaagd tot zaterdagochtend tien uur, lokale tijd. Dan zal blijken of Cuba alsnog overstag gaat om de top te redden en daarmee de al jaren stagnerende Doha-handelsronde vlot te trekken.

Het verzet van Cuba, gesteund door Venezuela, Nicaragua en Bolivia, zorgde voor een onverwachte hobbel. Vlak voor het aangekondigde einde van de top was een hoog opgelopen conflict met India opgelost. Die ruzie ging over overheidssteun aan boeren door voedsel op te kopen ten behoeve van arme bevolkingsgroepen. De omvang van het Indiase voedselprogramma overschrijdt het plafond van 10 procent dat volgens de spelregels van de WTO is toegestaan voor landbouwsubsidies. De VS en de EU wilden India wel ontheffing geven, maar slechts op tijdelijke basis. India, gesteund door onder andere Zuid-Afrika, ging niet akkoord met die ‘vredesclausule’. Het wilde een permanente oplossing.

Volgens de afgesproken tekst ligt die nu in het verschiet. ‘India krijgt zijn zin’, kopten de Indiase media vrijdagavond, nadat minister van Handel en Economische Zaken Anand Sharma in Bali had laten weten meer dan tevreden te zijn. „Het is een overwinning voor de WTO en voor de gehele internationale gemeenschap dat een weloverwogen besluit is bereikt”, zei hij. De Indiase regering heeft het voedselprogramma hard nodig om kiezers aan zich te binden met het oog op de parlementsverkiezingen in 2014. Maar Delhi beroept zich ook op het feit dat de VS en EU hun boeren altijd veel beter hebben bedeeld dan zij derde landen willen toestaan.

Door het akkoord met India is de weg geëffend voor mondiale afspraken over het slechten van bureaucratische en logistieke belemmeringen bij het grensoverschrijdend vervoer van goederen. Voor de EU is dat verreweg het belangrijkste resultaat. „Het kan wereldwijd honderden miljoenen euro’s opleveren. Douanehandelingen bedragen gemiddeld 5 à 10 procent van de prijs van een product. Dankzij dit akkoord kan daar een paar procentpunt van af gaan. Ook voor Nederland is dit een zeer belangrijke doorbraak”, reageerde Winand Quaedvlieg van ondernemersorganisatie VNO-NCW vrijdagavond vanuit Bali.

Maar alles staat of valt met een veto van Cuba. De 160 lidstaten van de WTO besluiten bij consensus. Voor de WTO en het stelsel van multilaterale onderhandelingen is slagen van ‘Bali’ van levensbelang. De VS en de EU zijn de afgelopen jaren de weg ingeslagen van bilaterale en regionale onderhandelingen. „Als hier geen akkoord komt, maak ik me geen illusie meer over verdere multilaterale onderhandelingen. Komt het akkoord er wel, dat krijgt de WTO een psychologische oppepper en zullen nieuwe onderhandelingen over deelonderwerpen op gang komen”, zegt Quaedvlieg.