De bisschop is nu ook voor de homo’s

Geert van Asbeck, directeur van het Kilimanjaro Film Institute, ging met enkele Tanzaniaanse filmmakers naar Kenia om daar de strijd tegen homohaat te filmen.

Foto Roger Cremers

Donderdag 28 november

Ik word wakker van de snoet van een herder die door het muskietennet mijn gezicht likt. Mijn ontbijt staat klaar buiten op het terras met uitzicht over de Indische oceaan. Verse vruchtensla uit eigen keuken.

Ik ben te gast bij Eduard Sanders. HIV Aids onderzoeker, verbonden aan het Kenya Medical Research Institute Wellcome Trust research programma (KEMRI) en aan Oxford University. Eduard doet onderzoek onder homo’s omdat die het grootste risico hebben om HIV te krijgen. Hij was er een van de eersten mee in Afrika. Geen eenvoudige opgave in dit homofobe deel van de wereld.

Drie jaar geleden is Eduard’s onderzoekskliniek aangevallen door een woedende menigte. Die had het op de homo’s gemunt. Sindsdien runt de kliniek een programma, het community engagement program, om mensen uit de omgeving te informeren over, en te engageren voor, het onderzoek. Een langlopend proces met eindeloos veel bijeenkomsten, discussies en trainingen. Maar met resultaat: De imam en de bisschop bijvoorbeeld, die destijds de aanval leidden, zijn nu bevriend met de kliniek en haar homo’s.

Eduard heeft mij gevraagd een promotiefilm te maken. Ik doe dat samen met drie filmmakers van het Kilimanjaro Film Institute voor kansarme jongeren in Tanzania. Een audiovisueel trainingscentrum in Arusha dat ik zeven jaar geleden heb opgezet, met jeugdvriend Frank Bierens.

Na het ontbijt rijden we in Eduard’s oude fourwheeldrive naar KEMRI. Om ons filmscript af te maken. Daar treffen we de rest van de crew, de jonge Tanzaniaanse filmmakers. Vers aangekomen uit Arusha. Het script is taaie kost. Alle relevante collega’s en donoren van Eduard hebben er hun zegje over mogen doen. Wij proberen er nu een beeldverhaal van te maken.

Vrijdag

We zijn voor zeven uur op de kliniek, de set van onze film voor de komende dagen. En klaar voor een overvolle eerste draaidag. Evans, dragende kracht van het engagement program en hoofdpersoon in onze film, komt te laat. De stress zit er meteen goed in. „Dit is Afrika”, zegt hij vergoelijkend.

De meest bijzondere opname betreft die van Steve. Kort na de aanval op de kliniek had Steve in de camera van Channel 4 geroepen dat alle homo’s dood moeten en dat hij zelfs zijn eigen zoon zou opofferen als die homo zou blijken te zijn. Angstaanjagende beelden. Nu zegt hij dat homo’s moeten worden gekoesterd.

’s Nachts filmen we de distributie van condooms in het broeierige uitgaansleven van Mtwapa. Herrie en hoeren. Om de condooms wordt gevochten.

Zaterdag

Aan het ontbijt blijkt dat de taferelen van afgelopen nacht de Tanzaniaanse filmmakers nog flink bezig houdt. Ook in Tanzania is homoseksualiteit taboe. We filmen een bijeenkomst onder een grote boom. Een typisch Afrikaans tafereel, maar wel met een a-typisch thema: homoseksualiteit. Bij het avondeten vertel ik mijn crew dat we met ons Kilimanjaro Film Institute een nieuwe opdracht binnen hebben gesleept. Van Plan International. Hun filminstituut leeft van dit soort werk.

Zondag

Vandaag filmen we in de kerk. Ook de bisschop is nu voor acceptatie van homo’s. Hij schreeuwt het van de kansel. Hij beroept zich op de Bijbel. Net zo als drie jaar geleden, toen hij homo’s nog verfoeide en de aanval op de kliniek hielp orkestreren. De kerk van de bisschop is een grote bakstenen keet met golfplaten dak.

’s Middags filmen we George die ten tijde van de aanval door de woedende menigte met benzine werd overgoten en bijna in vlammen was opgegaan. George durft pas sinds kort weer in Mtwapa over straat te lopen.

Maandag

De hoogste ambtenaar in de wijde omgeving vertelt dat zij dankzij engagement van haar eigen homofobe gevoelens is verlost.

Rubi, een transgender die wacht op een rijke donor die zijn operatie kan betalen, beschrijft in detail hoe hij bijna is gelyncht. Er volgen meer dramatische verhalen. Over de jongen bijvoorbeeld wiens keel onlangs werd doorgesneden. Omdat hij homo was.

Ik bel met Triple Jump in Amsterdam. Over een persbericht van de nieuwe investeerder Achmea. Mijn zaken in Nederland gaan gewoon door.

’s Avonds skype ik met collega en vriend Frank in Nairobi. Hij vergelijkt de anti-homo agressie hier met de heftige reacties die pedoseksuelen in Nederland oproepen. Frank vertelt dat zijn tv-talkshow Minibuzz dit jaar naar Zimbabwe gaat, gesponsord door een Amerikaanse HIV Aids organisatie.

Dinsdag

De opname voor de voice-over is geen sinecure zonder studio. We eindigen op het dak van ons hotel. Hier zou de expertise van United Broadcast Facilities goed van pas komen. United was jarenlang steun en toeverlaat van het Kilimanjaro Film Institute.

Nieuwe vragen van de Europese Commissie. De directeur van de Zambiaanse raad van cultuur heeft ons uitgenodigd een filminstituut in Lusaka te beginnen. En de EU wil wel financieren. Maar verlangt met enige regelmaat nadere uitleg. Het subsidiebedrag is nog steeds niet binnen.

Woensdag

De hele dag in de edit. We laten ons eigen bloed tappen voor wat laatste shots. De dokter meldt na de opname, dat het bloed van cameraman Godson negatief is. God zij dank.

Abisea, onze regisseur, komt met een geniale suggestie om onze film aantrekkelijker te maken. Meer persoonlijk. De Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, trouwe partner van ons filminstituut, kan trots op hem zijn.

Ik skype met Hans Wolters. Over onze gezamenlijke evaluatie van de VVOJ, de vereniging van onderzoeksjournalisten. Leuk om weer even aan de echte journalistiek te ruiken. Onvergelijkbaar met die uit ‘mijn’ tijd – de tijd dat de bomen tot in de hemel groeiden. Het zijn nu ‘dode bomen’.

Als we omstreeks middernacht in ons hotel terugkeren, zit het restaurant bomvol mannen die de Engelse voetbalcompetitie volgen. Live. Ik vraag me af, mijmerend over René van der Gijp, hoeveel homo’s hier tussen zitten. Mijn skype-gesprek met Martine wordt overstemd door het gejuich.

Donderdag

We presenteren de rough cut van onze film aan Eduard en zijn team. We zijn lichtelijk nerveus. Maar als Eduard na afloop van de screening opstaat en Abisae overlaadt met complimenten, valt de spanning van ons af. IAVI, International Aids Vaccine Initiative, de grote donor van het engagement program, kan niet wachten op het resultaat en mailt onmiddellijk de film te willen zien. Ik ben apetrots op mijn filmmakers. En ga nu zeker Stichting DOEN, jarenlange sponsor, aanschrijven.

’s Avonds eet ik bij Eduard en Elise. Sinterklaas komt langs in de vorm van gedichten. Zwarte Piet zie ik niet. Je kunt hier, zo besef ik, beter een zwartgeverfde blanke zijn dan een zichtbare homo.