U heeft vijf miljard nieuwe meldingen Vijf miljard!

De Amerikaanse veiligheidsdienst verzamelt elke dag wereldwijd miljarden locatiegegevens van bellers Zo kunnen verbanden tussen groepen mensen worden gelegd Maar is dit wel legaal?

De Amerikaanse inlichtingendienst NSA slaat wereldwijd 5 miljard signalen van mobiele telefoons op, om verdachte personen te kunnen volgen.

Dat onthulde de Amerikaanse krant The Washington Post gisteren. De krant put uit nieuwe documenten van Edward Snowden en uit interviews met anonieme medewerkers van de NSA.

De NSA houdt op grote schaal locatiegegevens van mobiele telefoons bij, om zo de gangen van afzonderlijke gebruikers precies na te gaan. Het zou gaan om vijf miljard meldingen per dag, 27 terabytes in totaal (een terabyte is 1.000 gigabyte, wat overeenkomt met alle tekst in een grote universiteitsbibliotheek). Niet alleen communicatiegegevens, ook de verplaatsingen van honderden miljoenen mensen worden zo vastgelegd en kunnen minutieus in kaart gebracht worden.

De NSA heeft een techniek ontwikkeld om verbanden te leggen tussen grotere groepen mensen. Door een doelwit te volgen, wordt geprobeerd om mensen te identificeren met wie dit doelwit contact heeft. Dat gebeurt door alle nummers die op hetzelfde moment contact maken met een specifieke telefoonmast te volgen en te kijken welke telefoon dan contact maakt met de volgende telefoonmast. Op die manier kan worden geanalyseerd welke mensen dezelfde route volgen. Dit noemt de NSA ‘co-travellers’. Ook kan worden gezien of het doelwit op verschillende dagen in hetzelfde gebied aanwezig is als de bezitter van een ander nummer.

De signalen van mobieltjes naar zendmasten worden door de dienst opgeslagen in een database, FASCIA. Daarin zoeken computerprogramma’s naar communicatie- en bewegingspatronen tussen gebruikers.

Eerdere onthullingen over de activiteiten van de NSA hebben alom verontwaardiging gewekt. De Amerikaanse veiligheidsadviseur Susan Rice komt binnenkort met een voorstel voor hervorming van de dienst.

Dat providers de gegevens van hun zendmasten opslaan, is bekend. Dat de overheid daar bij gerede verdenking toegang toe heeft eveneens – in Nederland zijn providers bijvoorbeeld verplicht de gegevens een jaar te bewaren. Maar de NSA slaat grote partijen gegevens op zonder gericht doel.

Volgens The Washington Post beschikt de dienst over tien sigads, methodes om in één keer grote verzamelingen data te verkrijgen. Een daarvan, genaamd STORMBREW, berust op samenwerking met twee providers die in het document worden aangeduid met de namen ARTIFICE en WOLFPOINT. Deze bedrijven beheren de technologie van de NSA en, aldus een document, „de NSA vraagt vriendelijk om uitvoering/updates”.

Volgens de dienst zijn de activiteiten legaal omdat ze zich niet specifiek richten op Amerikanen. Wel erkent de dienst dat ook gegevens van Amerikanen worden opgeslagen, doordat de bestanden van providers mondiaal zijn en doordat Amerikaanse telefoons contact maken met buitenlandse netwerken. Tijdens een openbaar verhoor in de Senaat vorige maand zei NSA-directeur Keith Alexander dat een pilotproject met het systematisch verzamelen van Amerikaanse locatiedata in 2011 was gestopt.

Het opslaan van locatiegegevens, die behalve tijd en plaats (via het zendmastnummer) ook de serienummers van telefoons en simkaarten omvatten, gaat volgens privacy-advocaten verder dan het verzamelen van metadata van e-mail en telefoonverkeer.