Schril opgewekte muziek in opera ‘De speler’ over gokverslaving

Regisseur Andrea Breth over haar ‘genadeloze’ operaregie.

Ik ben een pessimist, zegt Andrea Breth (61). Wie het werk van de omstreden Duitse regisseur kent, zal het niet verbazen. Bij De Nederlandse Opera regisseert ze de onbekende opera De speler van Prokofjev, nadrukkelijk op haar eigen verzoek. „Deze opera heeft een uitmuntend libretto én geweldige muziek. De laatste akte bevat een hysterische scène in het casino. Een hel om te regisseren: niet alleen omdat we een constant draaiend toneel gebruiken, ook omdat iedereen een specifieke rol of taak moet uitvoeren. Ik heb mijn inspiratie mede gehaald uit een bezoek aan Holland Casino. Buiten was het zeldzaam mooi weer, binnen zaten gokverslaafden urenlang gespannen aan de tafels. Het gaat hen om de kick, veel meer dan om het winnen.”

Prokofjev baseerde zijn ‘conversatieopera’ op de roman van Dostojevski. De plaats van handeling beperkt zich tot een hotel annex casino, waar gierige personages alleen maar aan geld en status denken en zelfs de jonge, relatief onschuldige Alexej door roulette geobsedeerd raakt. Aria’s ontbreken, in hoog tempo proberen de zangers elkaar de loef af te steken.

Bevat de opera komische elementen? „Als een personage lijdt, kan dat vermakelijk zijn. Prokofjevs muziek is energiek in haar schrille opgewektheid. Maar wat op het toneel gebeurt, is diep triest. Helaas ontbreekt de liefde totaal, niemand komt nader tot de ander. Deze opera is hyperrealistisch en zeer actueel. In onze wereld draait alles om geld, zelfs in landen zoals Duitsland waar men rechtschapen beweert te zijn. Onze voormalige premier Gerhard Schröder legde een oliepijplijn aan maar had toevallig tevens belangen bij Gazprom. Op politiek niveau ontbreekt de utopie. Christendom: weg. Socialisme: weg. In 1968 had je tenminste nog een revolte.”

Terugkerend bezwaar in de kritieken: bij Breth ontbreekt het aan troost en empathie. „Maar wat is dan de troost van Traviata? Dat de hoofdpersoon op het einde doodgaat? Ik begrijp die behoefte aan troost nooit. Grote wereldliteratuur bevat geen happy ends. De speler is een genadeloos stuk, geschikt voor een genadeloze maatschappij.”

Prokofjev, De speler: 10-29/12 De Nederlandse Opera, A’dam. Inl: dno.nl