NSA analyseert: waar gaat de beller heen en met wie?

De NSA slaat elke dag 5 miljard signalen van gsm’s op om verdachte personen te kunnen volgen. Wat gebeurt nog meer?

1 Wat doet de NSA precies met gegevens van mobiele telefoons?

Een mobieltje maakt permanent verbinding met zendmasten van het mobiele netwerk. Dit is nodig om op ieder gewenst moment te kunnen bellen of sms’en. Die verbindingsgegevens worden opgeslagen in een register. Dit wordt ook gebruikt om kosten in rekening te kunnen brengen en om vast te stellen welke klanten van andere providers het netwerk gebruiken. In de praktijk betekent dit dat mobiele gebruikers permanent te volgen zijn.

Daarnaast zijn er andere manieren om de locatie van een mobiele telefoon te vinden. Als een telefoon contact maakt met een wifi-netwerk levert dat ook een locatiesignaal op. De meeste smartphones staan in verbinding met een GPS-netwerk dat gebruik maakt van satellieten. Dit wordt gebruikt voor het lezen van kaarten, zoals Google Maps. Op die manier kan heel precies de locatie van een mobiele telefoon worden bepaald.

2 Met welk doel vergaart de NSA zoveel gegevens?

De NSA heeft een techniek van automatische patroonherkenning ontwikkeld om verbanden te leggen tussen grotere groepen mensen. Door een doelwit van de inlichtingendiensten te volgen, wordt geprobeerd om mensen te identificeren met wie dit doelwit contact heeft.

Dat gebeurt door alle nummers die op hetzelfde moment contact maken met een specifieke telefoonmast te volgen en te kijken welke telefoons dan contact maken met de volgende telefoonmast. Zo kan worden geanalyseerd of mensen dezelfde route volgen. Dit kan ook in de tijd. Zo kan dus worden gezien of het doelwit op verschillende dagen in hetzelfde gebied aanwezig is als de bezitter van een ander nummer. Dit noemt de NSA Co-Traveler Analytics.

Voor dit programma verzamelt de NSA wereldwijd dagelijks 5 miljard signalen van mobiele telefoons naar vaste en mobiele netwerken.

3Gebeurt dat in Nederland ook?

Ja, alleen op een andere wijze. Alle telefoonproviders zijn verplicht de metadata van hun abonnees een jaar lang te bewaren. Daaronder vallen: de begin- en eindtijden van gesprekken, de telefoonnummers, de namen en adressen van de geregistreerde gebruikers maar ook de locaties van mobiele telefoons. Daarnaast moeten zij elke 24 uur de persoonlijke gegevens van hun gebruikers doorsturen naar het Centraal Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie (CIOT). Opsporings- en inlichtingendiensten, kunnen deze gegevens opvragen als er een verdenking is van een misdrijf waar een gevangenisstraf op staat.

Dit gebeurde in 2012 bijna drie miljoen keer, ruim achtduizend maal per dag. In 2011 ging het om ruim twee miljoen aanvragen. Informatieverzoeken van AIVD en MIVD zijn geheim en dus niet meegeteld.

Wie toegang heeft tot de logdata van zendmasten kan mobiele gebruikers ook in Nederland permanent volgen. Ook achteraf kunnen opsporingsdiensten zo de locatie van bellers bepalen. Dat gebeurde bijvoorbeeld om het alibi van de verdachte van de Enschedese vuurwerkramp te verifiëren.

4 Zijn er nog anderen die de locatiegegevens vastleggen?

Ja, ook bedrijven als Apple en Google slaan permanent de locaties van gebruikers op. Maar ook veel applicaties op smartphones vragen om locatiegegevens.

Bij de iPhone is te zien met welk doel Apple de locaties van zijn gebruikers opslaat: voor „diagnose en gebruik”, voor specifieke reclames aangepast aan de locatie van de gebruiker en voor het inzichtelijk maken van vaak bezochte plekken voor reclamedoeleinden.

Huib Modderkolk

    • Huib Modderkolk