Klaagzang bij de dood van Mandela

foto Adrian Steirn/AP

1.

ondergronds is een laag verschoven

de aarde jammert

de zon rochelt groen

alles raakt verstrengeld

verstikt door de dood

de dood en de dood alleen

alles is opeens droef geworden

alsof een grote schaduw over ons heen valt

alsof glas door ons heen breekt

alsof steen boven ons versplintert

alsof onze gedachten in fluisterende groepjes wegvluchten

om zich als speren in de grond te boren

trillend

in Qunu weigeren de runderen de kraal te verlaten

bij Lusikisiki drijven de vissen vlak onder de waterspiegel

in Mveso maken de parelhoenders geen geluid meer

ze fladderen op en storten neer in het gras

2.

de gedachte aan Mandela doet ons vanbinnen huiveren

we kunnen zijn weerloze lichaam niet aanzien

we kunnen zelfs onze mond niet opendoen

we kunnen zijn weerloze lichaam niet aanzien

om iets te zeggen over zijn dood om te getuigen van zijn daden

we kunnen zijn weerloze lichaam niet aanzien

over zijn bloed dat snelt als een luipaard

we kunnen zijn weerloze lichaam niet aanzien

om te getuigen van zijn werken, zijn zachte kracht

we kunnen zijn weerloze lichaam niet aanzien

de stormram van zijn tong

die een verbonden toekomst tot kern verheft

we kunnen Onze Voorman niet genoeg recht doen

we kunnen de aanblik van zijn weerloze lichaam niet verdragen

we kunnen het niet aanzien

3.

op paadjes, op trottoirs, in bussen op de weg

groepen we zwijgend bij elkaar, wij, de gewone mensen

we besprenkelen hem met onze tranen

we besprenkelen het lijk

van de Onverschrokken Krijger die ons vroeger regeerde

we besprenkelen het lijk dat gewassen moet worden

we besprenkelen het ontsloten bloed van Mandela

wij, de gewone mensen wassen hem niet met water maar met tranen

zo wassen wij Onze Voorman

bedroefd nemen we zijn lichaam

we wassen het, we baden het

met handen die beven raken we het lijk aan

we geven het door van hand tot hand

hoog boven onze hoofden

de man die ons redde van onszelf

o zingend bloed van de zoon van uNosekeni

o palmen van Qunu vol sterren en regen aan de oevers

o armen van Mveso die de diepste wonden van dit land hebben omhelsd

het zal lang duren voordat we ooit weer iemand zo edel

iemand zo helend en koppig mooi

zo taai van inborst zo streng principieel saamhorig

zo elegant en overrompelend hartelijk in onze armen kunnen houden

4.

als we Mandela begraven, houden de beken op met stromen

als we Mandela begraven, houden de bomen op met wiegen

in de wind

als we Mandela begraven, verliest de zon zijn kracht

als we de gestorvene begraven, raakt de aarde vol stof

dreunt de lucht op een andere manier

brult de zon groen

ja, als we Mandela begraven

begraven we de Grote Samenbinder

hij die ons eigenhandig de vrede heeft bezorgd

5.

hebben jullie het nu over de man die Groot, Sterk en Vurig is?

bedoelen jullie nu dat Mandela dood is?

zeggen jullie dat Onze Voorman ons heeft verlaten?

dit volk dat hij zo gericht heeft

vanaf de dag dat witte en zwarte speren

tegen elkaar blikkerden?

awu, nee, dat weiger ik te geloven!

hij zal nooit sterven terwijl wij blijven leven

waarvoor leven we nog als hij is gestorven?

nee, we hebben alleen de beenderen begraven; Onze Voorman leeft

de Samenbinder is niet dood, hij slaapt

hij die de speren van de wraakzuchtigen heeft geknakt

en ze aan andere bond, slaapt gewoon

ze moeten als richtingwijzers op de bergen worden geschreven

zijn daden, zijn overwinningen

maar niemand is welsprekend genoeg

niemands strottenhoofd kan het lied van Mandela tot het einde toe

vertellen

niemand ontneemt onze Grote Samenbinder ooit zijn glans

niemand overtreft hem in moreel gezag

geen leider die ooit zo geliefd is geweest bij zijn volk

6.

Bij het graf van Mandela

hier rust hij nu

hij die ons heeft samengebonden met gevlochten gras

moge hij zich voor altijd in de volheid van vrede bevinden

hij die komt van de grond van mijn land

hij slaapt nu, de Samenbinder-van-hen-die-het-moeilijk-hebben

hij die aan iedereen heeft uitgedeeld

met een hand die gewend was te geven

zijn hart was de staf voor de zwakkeren

hij was de stok voor wie moeilijk vooruitkwam

‘Als hij bijzonder was, zijn wij het ook!’

zeggen wij, de gewone mensen samen met de voorouders

‘Laten we van nu af aan om elkaar geven!’

fluisteren we bij het graf van de Mededeelzame

‘Laten we onze verbondenheid voortaan hoog houden!’ voeren we aan bij de delegaties die komen en gaan

7.

de rivieren staken hun gebulder wanneer we de kist laten zakken

de bossen op de bergen staken hun gewieg wanneer we de kist laten zakken

het dorre gras staakt zijn geritsel wanneer we de kist laten zakken

de planten staken hun groei wanneer we de kist laten zakken

de vogels staken hun gezang wanneer we de kist laten zakken

geliefde Mandela, zegen ons, uw kinderen

laat de vingerafdruk van uw leven op ons allen achter

u die ons aller gezicht was

u die ons in zelfrespect hebt teruggegeven aan elkaar

(gebaseerd op de rouwzang voor koning Moshoeshoe I (ca. 1768-1870) van David Cranmer Theko Bereng)

Uit het Afrikaans vertaald door Jan van der Haar en Robert Dorsman