Lof en kritiek: drie boeken over Nelson Mandela

Wijlen Nelson Mandela met een exemplaar van een autobiografie. Foto ANP

De gevangenschap op Robbeneiland, zijn rol binnen het ANC, het geloof in vrouw Winnie: onnoemelijk veel onderwerpen voor honderden Mandela-boeken. Tijd voor een voorselectie. Drie Mandela-must reads.


Nelson Mandela: De lange weg naar de vrijheid. Vert. Zsuzsó Pennings, Rita Gircour. Olympus, 584 blz. € 15,-

De lange weg naar de vrijheid, de autobiografie van Mandela zelf, is een must voor wie het nog niet gelezen heeft. Het verscheen in het jaar dat Mandela president van Zuid-Afrika werd (1994). Aan het boek zelf was hij al clandestien begonnen toen hij in 1974 nog gevangen zat op Robbeneiland. Het boek vertelt van zijn jeugd, waarin zijn vader ook al aan een longaandoening leed: ‘Ik trof mijn vader aan in mijn moeders hut, liggend op zijn rug en midden in een hoestbui waar geen eind aan leek te komen. Zo jong ik [9 jaar] was, voelde ik dat mijn vader het niet lang meer zou maken’. Over zijn opleiding, rol binnen het ANC, de processen in de jaren zestig, het onderduiken, Robbeneiland en de onderhandelingen ‘met de vijand’. Het boek is later verstript door jonge Zuid-Afrikaanse kunstenaars tot Nelson Mandela. De biografie. het geautoriseerde stripverhaal.”


Richard Bartlett (red.): Halala Madiba. Nelson Mandela in Poetry. Aflame Books, 296 blz. ong. € 11,-

“Bloemlezing waarin dichters uit 25 landen (maar voornamelijk uit Zuid-Afrika) Mandela bezingen. De gedichten zijn geschreven tussen 1963 en 2005. Waar de eerste gedichten slaan op de gevangenneming van Mandela en zijn eenzaamheid in die cel, zie je dat naarmate er minder informatie over Mandela de buitenwereld bereikt de gedichten abstracter worden. Het gaat niet meer om de mens, maar om de mythe rondom Mandela. De bundel sluit met het gedicht ‘Mandela’s Cell’ van Chris de Mann. Hierin kijkt de dichter als een toerist in het verleden, terwijl hij de echo’s hoort van de camera’s die de vrijgelaten Mandela fotografeerden. Het is een kwart eeuw Mandela in een notendop: van desolate eenzaamheid in 1963 tot bomvolle toeristenattractie in 2005. Opvallend genoeg is er ook, anders dan in de meeste boeken over Mandela, ruimte voor kritiek. De dichter Gerrit Fourie schrijft in 1976 een fel anti-Mandela gedicht n.a.v. Aanleiding zijn de rellen in Soweto schrijft: ‘je wilde geweld dan krijg je geweld’.”


Martin Meredith: Mandela. A biography. Simon & Schuster. 672 blz. € 14,99

Mandela. A Biography (2010) is niet het enige boek dat recht probeert te doen aan het leven van Mandela. Maar de auteur Martin Meredith is wel degene die het beste verhaal op papier zette. Hij is de eerste biograaf geweest die zich genuanceerd buigt over de rol van Winnie Mandela. Nelson Mandela’s geloof in de onschuld van zijn vrouw die beschuldigd werd van betrokkenheid bij moord, probeert hij te verklaren zonder daar overigens helemaal in te slagen: Merediths verklaring is namelijk dat Mandela zou het slachtoffer zijn van de manipulaties van Winnie. Maar Meredith toont wel goed welke consequenties het geloof in zijn vrouw betekende voor het andere politieke leiders en het ANC. Na verschijning van zijn biografie kwamen er wel meer feiten aan het licht, dus Meredith is bezig met een herziene uitgave. En dat natuurlijk niet alleen om de zaak Winnie, maar uiteraard ook om niet te eindigen bij Mandela’s steun aan Jacob Zuma in 2007 toen deze gekozen werd tot leider van het ANC.”