Hoe word je zelf Mandela?

1Ken uw vijand Zoals een bokser vooraf onderzoek doet naar zijn tegenstanders, zo analyseerde Mandela zijn gesprekspartners. Tot in detail, om op het juiste moment de genadeklap te kunnen uitdelen. Of om vertrouwen te winnen. In het gevang leerde hij Afrikaans, de taal van de witte onderdrukker. In de schaarse kranten die hij mocht lezen, spelde hij de rugbyresultaten, de belangrijkste sport voor witte Zuid-Afrikanen. In het Afrikaans sprak hij met zijn bewakers over rugby. Toen hij voor het eerst president P.W. Botha ontmoette, gebruikte Mandela zijn kennis van de Boerenoorlog om uit te leggen dat de strijd van het ANC tegen apartheid niet veel verschilde van de strijd van Boer tegen Brit.

2Beheers uzelf Zuid-Afrika stond op de rand van een raciale burgeroorlog toen drie jaar na de vrijlating van Mandela communistenleider Chris Hani in Boksburg door een rechts-extremist vermoord werd. Niet president De Klerk, maar ANC-leider Mandela verscheen op televisie om het volk toe te spreken over de moord op zijn trouwe bondgenoot. Hij veroordeelde de moord, maar wees erop dat het een witte Afrikaner mevrouw was geweest die „haar leven riskeerde” om de verdachte aan te geven bij de politie. De rust en het staatsmanschap dat hij uitstraalde, haalden de lont uit het kruitvat. Na 27 jaar gevangenis was hij „volwassen” geworden, zei hij later.

3Denk om uw imago Mandela is zich er altijd bewust van geweest dat voorkomen net zo belangrijk is als inhoud. Hij droeg altijd de juiste outfit voor de juiste gelegenheid. Aan het einde van het Rivonia-proces in 1964, dat resulteerde in de levenslange gevangenisstraf voor Mandela, had hij zich gehuld in traditionele Xhosa-kledij, om de witte autoriteiten te tarten. „Ik koos voor traditionele kleding om de symboliek te benadrukken dat ik een zwarte Afrikaan was in een witte rechtbank”, schreef hij in zijn autobiografie. Na zijn presidentschap ruilde hij zijn pakken in voor kleurrijke zijden shirts, die hem een aura van de grootvader van Afrika gaven. Deze stijl, die in Zuid-Afrika ‘Madiba smart’ werd gedoopt, werd mateloos populair.

4Stoppen is ook een vorm van leiderschap Mandela was na zijn vrijlating zo populair dat hij de rest van zijn leven president had kunnen blijven, net als die andere vrijheidsstrijder die president werd: Robert Mugabe in Zimbabwe. Maar hij besloot na één termijn af te treden. Hij wilde een voorbeeld stellen in Afrika, waar zo veel democratisch gekozen leiders zich vastklampen aan de macht. Toen vijf jaar geleden een storm van verkiezingsgeweld door Zimbabwe raasde, gebruikte Mandela zijn statuur als moreel geweten door Mugabe een „tragisch mislukken van leiderschap” te verwijten.