Het badhuis blijkt een beerput

Onder Venlo lag een oud joods badhuis, een ‘mikwe’ Dat dácht Venlo tenminste Nu blijkt het bestaan ervan uiterst twijfelachtig Er lijkt te zijn geknoeid met het bewijs van de ‘eeuwenoude’ opgraving

Voor de vermoedelijke mikwe werd een aparte vleugel bijgebouwd aan het Limburgs Museum in Venlo. Foto Limburgs Museum

Verslaggevers

Is het nou een mikwe of niet? Die vraag houdt Venlo de laatste maanden weer flink bezig. Zeker omdat de vondst uit 2004 van een joods middeleeuws badhuis een van de redenen was om een nieuwe vleugel aan het Limburgs Museum te bouwen. Het kostte de gemeente Venlo 750.000 euro. Deze week kwam de plaatselijke rekenkamer met een kritisch rapport over de gang van zaken rond de ‘ontdekking’ van het mikwe, dat achteraf gezien misschien helemaal geen mikwe is.

Op de laatste dag van opgravingen onder wat nu winkelgebied de Maasboulevard in Venlo is, wordt in 2004 een bijzondere vondst gedaan. Fundamenten van een kelder uit de dertiende eeuw. Het lijkt verdacht veel op een mikwe, een ritueel joods badhuis. Er wordt enthousiast gereageerd door de joodse gemeenschap en enkele experts, waaronder de Venlose stadsarcheoloog Maarten Dolmans. Terwijl archeologische bureaus die bij de opgraving betrokken waren nog onderzoek doen naar de gevonden fundamenten, wordt het etiket ‘mikwe’ al op de kelder geplakt. Dolmans vertelt erover in de pers. En bij de gemeente zijn al plannen om de middeleeuwse opgraving te conserveren.

Na het onderzoek zijn de archeologische bureaus het niet eens: het ene bureau weet zeker dat het géén mikwe is, maar een gewone beerput, het andere laat alle opties open. Andere interpretaties dan dat het een mikwe is, liggen gevoelig. De joodse gemeenschap heeft de vondst al als mikwe erkend, en er was inmiddels flink wat geld mee gemoeid.

De resten worden opgeslagen en in 2008 wordt opnieuw onderzoek gedaan naar het mikwe. Na dit onderzoek weet stadsarcheoloog Dolmans het zéker: het is een mikwe. Belangrijk bewijs is de afbeelding van een menora, een joodse kandelaar, die op een van de muren is gevonden. En de modderlaag in de inkeping is volgens specialisten eeuwenoud. Het is een unieke vondst. „Het is het oudste monument van Nederland dat aan een Joodse gemeenschap kan worden verbonden”, zou later in het Limburgs Museum in Venlo te lezen zijn.

Maar er blijven vraagtekens. In augustus dit jaar schrijft een tweede Venlose stadsarcheoloog, Jacob Schotten, dat de interpretatie als mikwe twijfelachtig is. De indeling is atypisch en de waterloop klopt volgens hem niet. De Limburgse omroep L1 ontdekt in september dat onafhankelijke deskundigen die volgens Dolmans hadden bevestigd dat de vondst een mikwe was, dit nooit hebben gezegd.

Begin september heeft de Venlose gemeenteraad er genoeg van. Besloten wordt dat de plaatselijke rekenkamer onderzoek gaat doen naar de gang van zaken rond de vondst van het mikwe. Alle correspondentie uit die tijd komt op tafel.

Het verslag daarvan is er nu. De rekenkamer schrijft dat er sprake is geweest van tunnelvisie en noemt de hele gang van zaken „onzorgvuldig” en „onthutsend”. Informatie is verdraaid om de vondst een mikwe te laten zijn.

De vraag is of Dolmans nog aan kan blijven als stadsarcheoloog. Burgemeester Antoine Scholten wil er geen mededelingen over doen.

Als klap op de vuurpijl kwam afgelopen woensdag, net te laat voor het rapport, nóg een nieuw inzicht. Leendert Louwe Kooijmans, emeritus hoogleraar archeologie, stuitte op een foto uit 2004 van het stuk muur met de menora, en heeft die laten vergroten. Geen kandelaar te zien. Zoals ook de twee archeologische bureaus, die de vondst negen jaar geleden bekeken, er in hun verslagen geen melding van maakten. Conclusie: „Die menora kwam als geroepen op het moment dat hij nodig was.” Wie de kandelaar in de muur kerfde, kan Louwe Kooijmans niet zeggen.

Het rekenkamerrapport laat de meest cruciale vraag onbeantwoord: wat is er in 2004 nu gevonden? Het kan nog steeds een mikwe zijn. Of een beerput. Of heel iets anders. Het Limburgs Museum claimt sinds dit najaar niet langer dat het een middeleeuws joods ritueel bad exposeert. „We presenteren het nu als het mikwe-mysterie”, zegt een woordvoerder.

    • Laura Wismans
    • Paul van der Steen