Fransen toch weer gendarme Afrika

President Hollande wil handelen met Afrikaanse groeilanden. Maar het geweld in een oud-kolonie dwingt hem nu tot interventie.

Kinderen lopen langs Franse militairen, gisteren op weg van Kameroen naar Bangui, hoofdstad van de CAR. Foto AFP

Het had de conferentie moeten worden waarop François Hollande de Afrikaanse leiders zou uitleggen hoe moderne Frans-Afrikaanse verhoudingen er in een postkoloniale wereld uitzien.

Op de ‘Top van het Elysée voor Vrede en Veiligheid in Afrika’ wilde hij vandaag en morgen in Parijs spreken over een eigen Afrikaanse interventiemacht die bij brandhaarden zou kunnen ingrijpen. Frankrijk wil niet langer de ‘gendarme van Afrika’ zijn, maar als handelspartner een graantje meepikken van de snelle economische groei in grote delen van het continent.

Maar nog voordat het overlijden van Nelson Mandela bekend werd, waren de 35 naar Parijs afgereisde Afrikaanse staatshoofden en regeringsleiders gisteravond getuige van een vertrouwd tafereel: nadat hij in januari al het Franse leger naar Mali stuurde, kondigde Hollande opnieuw live op tv een interventie aan, nu in de door chaos en sektarisch geweld verscheurde Centraal Afrikaanse Republiek (CAR).

De VN-Veiligheidsraad had ’s middags unaniem ingestemd met een resolutie die Afrikaanse en Franse troepen het mandaat geeft in te grijpen en Hollande liet „meteen, vanavond nog” de troepenmacht opvoeren. Zo’n 600 Fransen beperkten zich de laatste maanden tot de bewaking van het vliegveld en andere strategische plaatsen in de hoofdstad Bangui. Gisteravond gingen ze onder het nieuwe mandaat meteen patrouilleren. Er zijn straks 1.200 man. „Frankrijk heeft geen andere objectieven dan het redden van mensenlevens”, aldus Hollande, die zei „in samenspraak met Afrikanen en Europese partners” te handelen.

Sinds dit voorjaar president François Bozizé door de ‘Séléka’-coalitie van overwegend moslimrebellen werd afgezet, is de CAR in een geweldsspiraal beland. Ex-rebellenleider Michel Djotodia, die zich als eerste moslim in het in meerderheid christelijke land tot president uitriep, heeft zijn eigen troepen niet meer onder controle.

Gisteren bereikten de gevechten in alle hevigheid Bangui. Bij aanvallen van christelijke zelfverdedigingsmilities en Bozizé-getrouwen vielen daar volgens Artsen Zonder Grenzen zeker 130 doden en vele gewonden. De premier, wiens huis geplunderd werd, maande de oud-kolonisator tot haast. Frankrijk is het enige Europese land dat in Afrika altijd troepen gelegerd heeft – nu 8.000 man – en voelt zich erg verantwoordelijk voor zijn ex-koloniën.

Het is de bedoeling dat de Franse troepen „in korte tijd” een „humanitaire catastrofe” voorkomen en de orde herstellen, waarna een pan-Afrikaanse missie onder VN-vlag de vrede bewaakt. President Djotodia beloofde verkiezingen voor begin 2015, maar dat lijkt weinig realistisch.

In september waarschuwde Hollande voor de ‘somalisatie’: een anarchistische situatie waarin radicale moslimgroepen kunnen gedijen. Hij gebruikte voor de interventie in Mali bijna hetzelfde argument: aan al-Qaeda gelieerde groepen vormden een bedreiging in de Europese achtertuin.

Een commentator in Le Monde wees er op dat het de vijftigste keer in vijftig jaar onafhankelijkheid is dat Frankrijk op het continent militair intervenieerde. „Zulke interventies zijn ondenkbaar voor Groot-Brittannië in Zimbabwe of Kenia”, aldus de linkse politicoloog Michel Galy.

Maar de Afrikaanse leiders in Parijs reageerden positief. Geen neokolonialisme of een terugkeer van het schimmige belangennetwerk Françafrique, bezwoer de Malinese president Ibrahim Boubacar Keïta. „Frankrijk voelt tegenover Franstalig Afrika een plicht van solidariteit”, zei hij gisteren. „We zijn tot elkaar veroordeeld.”

In zuidelijk Afrika ligt Franse inmenging gevoeliger. De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma, die Hollande had beloofd op de top in Parijs aanwezig zou zijn, heeft afgezegd – formeel omdat hij een ANC-vergadering niet kon missen en nog voordat de gezondheid van Mandela dramatisch verslechterde. Zuid-Afrika keerde zich eerder openlijk tegen het ingrijpen van Hollandes voorganger Sarkozy in Libië en Ivoorkust.

Zijn afzegging was een gevoelige tegenvaller voor het Elysée, omdat de Franse diplomatie de relaties met Afrika juist uit de traditionele invloedssfeer in de voormalige Franse koloniën wil trekken. Het zijn vooral de voormalige Britse (en Portugese) koloniën die momenteel een sterke economische groei doormaken en kansen bieden voor Franse multinationals.