Frankrijk grijpt wéér in

Frankrijk stuurt militairen naar de Centraal-Afrikaanse Republiek Eerder intervenieerden de Fransen al in Mali

Een Séléka-strijder in Boali, een stad in het zuidwesten van de Centraal-Afrikaanse Republiek. Foto AP

Correspondent Frankrijk

Meteen nadat de VN-Veiligheidsraad gisteren unaniem had ingestemd met een Franse interventie in de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR), kondigde president François Hollande aan de Franse troepenmacht in het door sektarisch geweld verscheurde land te verdubbelen tot ongeveer 1.200 militairen. Zij moeten verder bloedvergieten tussen moslims en christenen voorkomen en het pad effenen voor een Afrikaanse vredesmacht. In januari stuurde Frankrijk ook al troepen naar Mali.

Wat is er aan de hand in de Centraal-Afrikaanse Republiek?

Na een machtsovername in maart door overwegend islamitische rebellen van een gelegenheidscoalitie die zich ‘Séléka’ noemde, is de CAR in een chaotische geweldsspiraal beland. Plunderende islamitische en christelijke bendes hebben het op burgers en elkaar gemunt en vechten om de controle over goud- en diamantmijnen. Een half miljoen mensen houdt zich zonder voedsel of medische zorg schuil in het oerwoud, vele honderden mensen zijn al om het leven gekomen.

Ex-rebellenleider Michel Djotodia, een in de Sovjet-Unie getrainde ex-diplomaat, is nu president maar slaagt er niet in rust te brengen. Gisteren nog kwamen in hoofdstad Bangui bij gevechten meer dan honderd mensen om het leven. Hollande waarschuwde in september voor ‘somalisering’ van de CAR: een anarchistische situatie die ruimte biedt voor radicale moslimgroepen.

Waarom Frankrijk?

Frankrijk heeft als enige EU-land troepen in de buurt, kent de regio en voelt nog steeds grote verantwoordelijkheid voor zijn oude koloniën. Op bases in Djibouti, Senegal en Gabon en bij missies in Mali, Ivoorkust en Tsjaad zijn bijna 8.000 Franse soldaten gelegerd. In de CAR bewaakten ongeveer 600 Fransen het vliegveld in Bangui, maar sinds gisteren hebben zij ook een mandaat om actief het geweld te stoppen. „Afrikaanse landen moeten zelf voor hun veiligheid zorgen”, erkende Jean-Yves Le Drian, de Franse minister van Defensie, deze week. „Maar wij kunnen ze niet alleen laten tegenover risico’s en bedreigingen die, op min of meer korte termijn, ons direct aangaan.” Hij bedoelt: er zijn in het explosieve hart van Afrika ook Franse veiligheidsbelangen in het spel. Bij de (veel grotere) interventie in januari in Mali werd dat argument ook gebruikt: in Afrika getrainde jihadisten vormen een gevaar voor Europa.

Steunt iedereen de Fransen?

De grote Franse politieke partijen spreken bij buitenlandse interventies altijd van een ‘union sacrée’: een patriottisch verbond om de soldaten te steunen. Maar Frankrijk als ‘gendarme van Afrika’ ligt traditioneel gevoelig in Afrika en in het bijzonder bij regiomacht Zuid-Afrika, waar de angst voor ‘neokolonialisme’ of het niet respecteren van Afrikaanse soevereiniteit groot is.

Juist in de CAR heeft het schimmige belangenweb ‘Françafrique’, waarmee Hollande zegt te hebben gebroken, een zekere reputatie: president Giscard d’Estaing liet in 1979 zelfbenoemd ‘keizer’ Bokassa afzetten – na hem eerst jarenlang te hebben gesteund om de Franse uraniumtoevoer veilig te stellen.

Vandaag en morgen zijn in Parijs tientallen Afrikaanse leiders bijeen om met Hollande te praten over nieuwe economische en politieke relaties. De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma zegde op het laatste moment af. Dat wordt gezien als een gevoelige nederlaag voor Hollande, die hoopte de Frans-Afrikaanse betrekkingen, vooral ook op economisch gebied, uit het traditionele netwerk van oud-koloniën te trekken.

„Frankrijk heeft tegenover Franstalig Afrika een plicht van solidariteit”, vergoelijkt de Malinese president Ibrahim Boubacar Keïta de Franse militaire macht in Afrika in Le Monde „We zijn veroordeeld om samen verder te gaan.”

Is er een economisch belang?

Frankrijk heeft in het straatarme land van zo’n 4,6 miljoen inwoners nauwelijks zakelijke belangen. Maar de vrees bestaat dat de onrust overslaat naar evengoed fragiele buurlanden als Tsjaad, Kameroen en Congo, waar Frankrijk wél belangen (olie, mijnen, infrastructuur) heeft.

De CAR is rijk aan grondstoffen en volgens internetkrant Mediapart hebben deze zomer de voormalige rechterhand van oud-president Nicolas Sarkozy, Claude Guéant, en enkele Franse zakenmannen middenin de chaos een bezoek gebracht aan president Michel Djotodia om mijnconcessies te bespreken. Hij kreeg van hen een Rolex cadeau.

Hoe lang gaat dit duren?

De Fransen willen dat operatie ‘Sangaris’, vernoemd naar een kleine rode vlinder, maximaal een half jaar duurt. Daarna moet een pan-Afrikaanse macht onder VN-vlag het werk overnemen.