Een uitje naar het strijdperk

Je bent niet iedere dag ooggetuige van de geschiedenis, zelfs niet als je Frans Timmermans heet. Dus toen de minister van Buitenlandse Zaken woensdagavond aankwam in Kiev, moest hij even naar de plaats waar het allemaal gebeurt: het Onafhankelijkheidsplein.

Daar dook hij op, tussen de demonstranten die al weken betogen voor toenadering tot de Europese Unie. Ze eisen ook het aftreden van de Oekraïense president Janoekovitsj, omdat die onder zware druk van Rusland op het laatste moment een handelsakkoord met de EU besloot af te blazen.

Op het plein, door de Oekraïners en ook Frans Timmermans Maidan genoemd, vindt niet zomaar een demonstratie plaats, maar een geopolitieke krachtmeting. Kiest Oekraïne voor het westen, de EU, of voor het oosten, Rusland? Of is er nog een middenweg? De uitkomst kan grote gevolgen hebben, voor Oekraïne zélf, maar ook voor de rest van de regio, voor de relatie tussen de Europese Unie en Rusland, en daarmee voor de toekomst van heel Europa.

Geen wonder dus dat Timmermans daarbij wilde zijn. Even de opwinding proeven, de revolutionaire stemming opsnuiven. Met eigen ogen zien hoe populair de Europese vlag kan zijn als symbool van vrijheid en vooruitgang. En dan al die jonge Oekraïners, die kou en politiegeweld trotseerden om hun overtuiging uit te dragen dat Oekraïne zich aan de greep van Rusland moet ontworstelen. Sommigen hadden zelfs hun hele gezicht Europa-blauw geschminkt met gele sterren.

De minister, schreef correspondent Tijn Sadée in deze krant, genoot zichtbaar. Hij was eigenlijk naar Kiev gekomen voor een bijeenkomst van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa, de OVSE, maar die zou tóch pas de volgende dag beginnen. En waarom zou je vroeg naar bed gaan, als buiten wereldpolitiek wordt gemaakt? Met een dikke sjaal en blozende wangen – van de kou, de opwinding of allebei – mengde hij zich onder betogers, om in vloeiend Russisch („Sorry dat ik geen Oekraïens spreek”) met ze van gedachten te wisselen.

Een sympathiek gebaar, deze openlijke blijk van solidariteit met de Oekraïense oppositie. En ook een teken dat Nederland een minister van Buitenlandse Zaken heeft die energiek is, volop mee doet in de Europese politiek en tegelijk beschikt over een scherp gevoel voor publiciteit. Maar was het ook verstandig dat hij, als minister, zo zichtbaar partij koos voor de tegenstanders van de democratisch gekozen president? Op die president valt veel aan te merken, maar het is wél de man met wie de Europese Unie nog altijd hoopt een akkoord te sluiten om een oplossing te vinden voor de huidige crisis.

Timmermans ging niet zomaar met de oppositie praten, in een zaaltje of een hotel, maar hij schaarde zich enthousiast onder de demonstranten. Symbolisch een heel verschil. Het was een krachtig gebaar, maar het kan afbreuk doen aan de diplomatieke effectiviteit van de minister als hij gezien wordt als deel van de oppositie. En Rusland zal alleen maar harder zijn verdachtmaking herhalen: zie je wel, die hele oppositie is een project van het Westen!

De situatie in Oekraïne staat op scherp. Een deel van de bevolking neigt naar het westen, en een ander deel naar het oosten. Een keuze forceren kan gevaarlijk zijn. Rusland deinst niet terug voor het gebruik van dreigementen. Maar de EU probeert een subtieler spel te spelen, de crisis niet te laten escaleren en de Oekraïense bevolking zelf zijn toekomst te laten kiezen. Dat vergt een serieus en zorgvuldig diplomatiek spel, geen geïmproviseerd uitje naar het hart van het strijdperk, hoe hartverwarmend ook.

Juurd Eijsvoogel schrijft iedere vrijdag een column over internationale kwesties

    • Juurd Eijsvoogel