Timmermans: ‘EU valt niets te verwijten in Kiev’

Minister bezoekt pro-Europees tentenkamp

„Ik ben ’m kwijt”, zegt een nerveuze medewerker van minister Frans Timmermans. Op het plein in Kiev probeert ze het hoofd koel te houden en baant ze zich een weg door de duizenden pro-Europese betogers, die het aftreden eisen van president Janoekovitsj. Een paar honderd meter verder vindt ze haar baas. Joviaal staat hij demonstranten te woord, in goed Russisch – voor veel Oekraïners hun tweede of zelfs eerste taal. „Sorry dat ik geen Oekraïens spreek”, verontschuldigt Timmermans zich quasi bescheiden, want de mensen om hem heen heeft hij allang voor zich gewonnen.

„Het gaat er hier heel ontspannen aan toe”, zegt Timmermans. Gestoken in een jack, met een warme sjaal om zijn nek, geniet hij zichtbaar. „Wij willen gewoon leven zoals jullie, zeggen de mensen me. Mooi toch?”

Officieel is Timmermans in Kiev wegens een ministerraad van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking (OVSE), waarvan Oekraïne thans voorzitter is. Met Janoekovitsj nog altijd als democratisch verkozen regeringsleider, terwijl demonstranten hem verwijten dat hij aan de leiband van Moskou loopt. Over eieren lopen dus, als je als Europese minister van Buitenlandse Zaken een land in een dergelijke spagaat bezoekt. Timmermans koos ervoor om na aankomst niet meteen te gaan slapen, maar de oppositie op te zoeken op het plein.

Verstandig?

„Ik kom vooral om te lúisteren,” zegt Timmermans. „Ik ben daarnaast niet de enige Europese minister die hier een kijkje komt nemen.”

Uw Russische collega Sergej Lavrov is woedend over de wijze waarop eerder de NAVO al intervenieerde. Doet u met deze actie niet hetzelfde?

„Ik schaam me er zéker niet voor. Ik ga net zo graag in gesprek met de regering hoor. Ik stap hier niet een podium op. Oppositie en regering moeten er sámen uitkomen, en mijn enige boodschap is: de deur naar Europa staat nog altijd open, de EU-akkoorden liggen voor Oekraïne nagenoeg klaar voor ondertekening.”

Kan dit gebeuren met Janoekovitsj als president?

„Mits hij bereid is compromissen met de oppositie te sluiten.”

De betogers hebben daar geen enkel vertrouwen in, zeker niet na de felle charges van de oproerpolitie?

„Met excessief geweld reageren op een betoging is een enorme fout van de autoriteiten. Ik begrijp de mensen hier. Ik zou me ook overvallen voelen als mijn regering eerst belooft om EU-akkoorden te sluiten, maar plots een heel andere weg inslaat. Natuurlijk is men geharnast. Het is nu aan Janoekovitsj om zijn goede wil te tonen.”

Valt de EU iets te verwijten?

„Ik vind van niet. Wij werden net zo goed overvallen door de manoeuvre van Janoekovitsj. Hij moet nu de dialoog aangaan met de oppositie. Wat mij betreft gaat het niet om een keuze die Oekraïne moet maken tussen Moskou of EU. Je kunt met beide partijen goede relaties onderhouden.”

Kun je die klus laten doen door een president die de wapenstok inzet?

„Het is nu aan Janoekovitsj om het wantrouwen weg te nemen. Ik weet niet of ‘m dat gaat lukken. Maar ik heb een kwart eeuw ervaring in deze regio. Als je dit land gevolgd hebt de afgelopen jaren, ken je de vele onverwachtse koerswijzigingen. Ik sta nergens meer van te kijken.”

Omringd door camerateams wordt Timmermans vervolgens begeleid naar het Vakbondsgebouw waar de oppositie zich verzamelt. De minister gaat een zaaltje in, waar oppositieleiders als bokskampioen Vitali Klitsjko op hem wachten. Een uur later al twitteren Oekraïense journalisten foto’s van Timmermans met Klitsjko.