Opperrechters in Italië dwingen politiek tot een nieuwe kieswet

De Italiaanse kieswet is ondemocratisch en werkt een patstelling in de hand. Hij is nu ongeldig verklaard.

Het Italiaanse Constitutionele Hof heeft de politieke partijen gedwongen een slepend probleem op te lossen door een nieuwe kieswet op te stellen. Gisteren verklaarde het hof de bestaande wet, door de opsteller ervan acht jaar geleden al omschreven als ‘zwijnerij’, ongeldig.

De juridische en politieke implicaties zijn nog niet op alle punten duidelijk, omdat het hof de motivatie van zijn uitspraak nog moet motiveren. Maar de brede coalitie van premier Letta lijkt hier in ieder geval door versterkt, omdat het nu vrijwel onmogelijk wordt om vervroegde verkiezingen uit te schrijven zonder eerst de kieswet te veranderen.

Het hof verklaarde de wet op twee punten in strijd met de grondwet. Een daarvan is de meerderheidspremie voor de grootste partij in Kamer en Senaat. Die wordt toegekend zonder dat daarvoor een minimumaanhang is vastgesteld. Daardoor kreeg de linkse alliantie, die bij de verkiezingen in februari tegen de dertig procent van de stemmen behaalde, in de Kamer een absolute zetelmeerderheid.

Een andere element dat het hof als ongrondwettig beschouwt, is de opstelling van de kieslijsten. Dat gebeurt door de partijbesturen. Een voorkeurstem van kiezers is niet mogelijk, wat de invloed van een stem aanzienlijk verkleint.

De huidige kieswet is een van de grote structurele problemen van Italië. Die werkt wisselende meerderheden in Senaat en Kamer in de hand, doordat de meerderheidsbonus in de Senaat regionaal wordt vastgesteld. In de Kamer gebeurt dat nationaal.

De huidige wet is in 2005 onder regio van toenmalig premier Silvio Berlusconi opgesteld. Hij hoopte op die manier een tijdbom te leggen onder het verwachte linkse kabinet. Dat heeft gewerkt. De linkse coalitie die in 2006 aantrad, moest door ruzie tussen de verschillende facties nog geen twee jaar later het veld ruimen.

    • Marc Leijendekker