‘Mandarijnen zijn schadelijk voor de gezondheid’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

Op het blog GoedGezond verscheen 26 november een artikel met de kop ‘Mandarijnen, lekker gezond? Pas op! (zie ook uitz. EenVandaag)’. Via Facebook werd het de laatste dagen meer dan 10.000 keer gedeeld. Ook op de redactie van nrc.next hadden meerdere mensen het bericht gezien. Mandarijnen zouden vol landbouwgiffen zitten (meer dan 10 soorten). Dat onderzocht actiegroep Milieudefensie. In sommige mandarijnen zitten zulke hoge concentraties gifstoffen, dat een kind bij inname van twee vruchten al meer gif zou binnenkrijgen dan volgens de internationale norm toegestaan is. Actualiteitenprogramma EenVandaag maakte er een item over.

Waar is het op gebaseerd?

Het bericht op GoedGezond verwijst zowel naar het onderzoek door Milieudefensie als naar de uitzending van EenVandaag. De redactie van GoedGezond maakte het artikel naar aanleiding van een mail van een lezer, vertelt redacteur Alexandra Zwaan. De lezer, David D., schrijft dat zijn slijmvliezen gingen irriteren na het eten van mandarijnen. Hij kreeg er zelfs griep van. ‘Nu vraag ik mij af: is dit wel griep of zitten er soms veel gifstoffen in mandarijnen?’ David stuurde zijn bevindingen door, met wat aanvullende informatie zoals de uitzending van EenVandaag. Zwaan: „Dat hebben we zo geplaatst, omdat we het wel informatief vonden. Dat het zo zou inslaan, wisten we niet.”

De uitzending van EenVandaag heeft de redactie van GoedGezond niet gecheckt op actualiteit. Die blijkt uit 2005 te zijn. Het onderzoek van Milieudefensie is ook acht jaar oud.

Een paar dagen later, op 2 december, plaatst GoedGezond nog een artikel over mandarijnen, met de boodschap dat de verkoop van giftige groente en fruit door supermarkten in tegenspraak is met de resultaten van de Voedsel- en Warenautoriteit (VWA).

Hoe zit het nu echt?

De onrust die is ontstaan over mandarijnen is gebaseerd op oud onderzoek. Er blijkt de afgelopen jaren veel veranderd wat betreft de normen voor bestrijdingsmiddelen.

Om de mandarijneneters vast gerust te stellen: er is niets mis met de mandarijnen uit de supermarkt. Sterker nog: volgens het Voedingscentrum is het te weinig of niet eten van groente en fruit een veel groter risico voor de gezondheid dan het binnenkrijgen van resten gewasbeschermingsmiddelen.

De Voedsel- en Warenautoriteit heeft recent nog groente en fruit getest op bestrijdingsmiddelen: 99 procent voldoet aan de wettelijke eisen. In die gevallen waarbij resten van gewasbeschermingsmiddelen werden aangetroffen, is de hoeveelheid zo laag dat de effecten op de gezondheid bijna altijd verwaarloosbaar zijn. Bij de ruim 8.000 monsters die de VWA tussen juli 2011 en juni 2013 nam, werd in 62 gevallen een gezondheidsnorm overschreden (daaronder vallen geen mandarijnen). Maar: alleen bij het eten van een flinke portie groente of fruit kan er een gezondheidsrisico optreden.

Niet dat er géén bestrijdingsmiddelen te vinden zijn op mandarijnen. Die zijn er wel degelijk. Zo zitten er op de mandarijnen van Albert Heijn uit Spanje vier bestrijdingsmiddelen: chloorpyrifos (0,14 mg/kg), imazalil (1,4 mg/kg), imidacloprid (0,024 mg/kg) en thiabendazool (0,019 mg/kg) – al deze waarden liggen ver onder de norm. Chloorpyrifos wordt bijvoorbeeld gebruikt als bodempesticide tegen onder meer aardrupsen, engerlingen (larven van de meikever), ritnaalden (kniptor) en emelten (langpootmuggen).

De mandarijnen uit 2005 zijn lastig te vergelijken met die van nu. Destijds had ieder land zijn eigen regels. Nederland kweekte zelf geen mandarijnen, en kende veel van de bestrijdingsmiddelen niet die werden gebruikt bij het kweken daarvan. En als een middel onbekend was, dan gold dat als verdacht, vertelt Henk van der Schee, projectleider van het onderzoek naar gewasbeschermingsmiddelen bij de VWA. Dat betekende overigens nog niet dat er ook sprake was van gevaar voor de gezondheid.

In 2008 zijn de regels voor gewasbeschermingsmiddelen in de EU gelijkgetrokken. Aan die nieuwe Europese normen voldoen dus alle recent geteste mandarijnen in Nederland.

Overigens blijft Milieudefensie kritisch over het aantal bestrijdingsmiddelen op mandarijnen. In een mail schrijft Jeroen Walstra, senior inhoudelijk medewerker Landbouw & Voedsel: „Uit voorzorg, vanwege de grote onbekende van combinatie-effecten van verschillende stoffen tegelijk, pleiten wij voor maximaal drie gifstoffen per product als praktisch startpunt (bij voorkeur één beschouwd vanuit de toxicologie, bij voorkeur géén beschouwd vanuit de ecologie).”

Conclusie

De afgelopen dagen verscheen op Facebook een bericht dat mandarijnen veel landbouwgiffen zouden bevatten. Het bleek afkomstig van het blog GoedGezond, dat een onderzoek en uitzending uit 2005 oprakelde. Uit recent onderzoek door VWA blijkt dat er niets mis is met mandarijnen. Ze bevatten bestrijdingsmiddelen, maar de waarden vallen binnen de normen. We beoordelen de stelling dat mandarijnen schadelijk voor de gezondheid zouden zijn, als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je graag gecheckt zou willen zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt