Eurocommissaris: afstotelijk wangedrag door banken

Almunia: Klikregeling cruciaal voor oprollen kartels

„Ik ben geen naïeve gelovige meer als het gaat om de werking van financiële markten”, zei eurocommissaris Joaquín Almunia (Mededinging), nadat hij gisteren acht frauderende banken boetes (van in totaal 1,71 miljard euro) had opgelegd. „Mijn geloof is nooit groot geweest, maar het is nu wel fors verminderd.”

De Spanjaard stak het gisteren niet onder stoelen of banken: zijn afgrijzen over de manier waarop Europese en Amerikaanse banken tussen 2005 en 2010 rentetarieven manipuleerden en prijsafspraken maakten over financiële producten. „Banken die eigenlijk met elkaar hadden moeten concurreren, spanden samen.”

Het bewijs dat hij onder ogen had gekregen, zoals e-mails van bankmedewerkers, bevatte „afstotelijke voorbeelden van wangedrag”, zei Almunia ter rechtvaardiging van de hoogste boete die Brussel ooit gaf. De boetes komen ten goede van de begroting van de Europese Unie.

Centraal in de fraude stonden financiële producten waarmee de risico’s van renteschommelingen worden afgedekt. De handel daarin is wereldwijd zeer populair, maar verliep niet eerlijk, stelt de Europese Commissie vast. Bankhandelaren maakten stiekem prijsafspraken en manipuleerden twee internationale rentetarieven, Libor en Euribor, die als uitgangspunt dienen voor veel financiële producten van banken. Handelaren konden zo de winst van hun bank en hun eigen bonussen oppompen, aldus Almunia. Kopers van derivaten liepen meer risico dan ze hadden mogen verwachten.

De prijs die een bank aan een klant in rekening brengt voor bijvoorbeeld een renteswap, is meestal gebaseerd op het Libor- of Euribor-tarief van dat moment, plus opslag. Door de rentes omhoog te manipuleren, kon dus een hogere prijs worden gevraagd.

De afgelopen twee jaar hebben toezichthouders in de VS en Europa al hoge boetes uitgedeeld wegens manipulatie van de Libor-rente. Eind oktober schikte Rabobank nog voor 774 miljoen euro. Rabo was tot nu toe de enige beboete bank in de eurozone. Gisteren kwamen daar Deutsche Bank en Société Générale bij.

Uit documenten die de toezichthouders hebben gepubliceerd blijkt hoe eenvoudig het was om de Libor-rente te beïnvloeden. Het tarief wordt dagelijks berekend aan de hand van waardes die zestien banken doorgeven. Maar de interne en externe controles van de banken hebben niet voorkomen dat medewerkers valse tarieven doorgaven. Het Euribor-tarief wordt op vergelijkbare wijze vastgesteld, op dit moment door 31 banken.

De eerdere boetes beperkten zich tot rentemanipulatie. Almunia straft de banken nu voor de prijsafspraken over de derivaten. De rentemanipulatie was een soort basiswerk hiervoor. Volgens de eurocommissaris was Rabobank niet betrokken bij de kartels.

Bij de manipulatie van Euribor bleken vier banken betrokken, bij die van Libor zes. Twee banken, Deutsche Bank en Royal Bank of Scotland, waren actief in beide fraudes. Almunia deelde gisteren boetes uit aan zeven banken en één Brits effectenbedrijf die alle bekend hebben en een schikking hebben geaccepteerd.

Het bekennen van schuld leverde de banken tientallen procenten ‘boetekorting’ op, bleek gisteren. Almunia benadrukte het belang van zulke regelingen. „Kartels zijn moeilijk te bewijzen”, zei hij. „Zulke aanmoediging is dus heel effectief gebleken.”

Twee banken, UBS en Barclays, werden niet beboet, omdat zij Brussel voor het eerst vertelden over het bestaan van de kartels. Als UBS het Libor-kartel niet verklikt zou hebben, had de bank een boete gekregen van 2,5 miljard euro, meer dus dan het totale bedrag voor acht instellingen. Barclays zou 690 miljoen hebben gekregen voor fraude met Euribor.

Amerikaanse, Britse en Zwitserse toezichthouders hadden UBS eerder al een boete van 1,1 miljard euro gegeven voor de Libor-affaire, de hoogste boete voor rentemanipulatie tot nu toe. Na de boetes van gisteren staat Rabobank niet meer op de tweede plaats: RBS heeft inclusief een eerdere boete van 450 miljoen nu 840 miljoen euro betaald.

Drie banken – Crédit Agricole, HSBC en JPMorgan – weigerden te schikken. Tegen hen wordt het onderzoek daarom voortgezet, zij kunnen in een later stadium alsnog worden beboet.

    • Hanneke Chin-A-Fo
    • Stéphane Alonso