China wil VS terugdringen in Stille Oceaan

Xi Jinping geeft in Beijing geen centimeter toe aan Joe Biden, na uitroepen van omstreden luchtzone.

De Amerikaanse vicepresident Joe Biden was nog zo gewaarschuwd door de China Daily, de Engelstalige spreekbuis van de Chinese leiders. Als hij in het gesprek met president Xi Jinping „simpelweg weer de verkeerde en eenzijdige opmerkingen” maakt over de Chinese luchtverdedigingszone boven de Oost-Chinese Zee, dan loopt hij een diplomatiek blauw oog op. En toch gebeurde dat gisteravond in het Diaoyutai Staatsgastenhuis bij het Zomerpaleis in Beijing.

Hoe innig de band van Biden met Xi ook mag zijn en hoe lang het gesprek ook duurde – ruim vijf uur – de Chinese leider, die al vier maanden geleden binnenskamers de order voor de luchtzone ondertekende, gaf geen krimp. De gewoonlijk uitbundige Biden maakte na afloop dan ook een timide indruk, hij was zichtbaar teleurgesteld.

Zijn waarschuwing dat de Chinese zone, die de veertig jaar oude Japanse en Zuid-Koreaanse zones overlapt, kan leiden tot een „onbedoelde” oorlog, tot een „Aziatisch 1914-incident” werd genegeerd. De VS, Japan, Zuid-Korea en andere Oost-Aziatische landen mogen China’s opmars door de lens van militaire historici bekijken, de Chinese leiders geloven in hun vreedzame, harmonieuze bedoelingen en zien vooral de „militaire revisionisten” in Japan als bron van oud en toekomstig kwaad.

Bidens missie om de machtige Xi te bewegen het plan voor wat officieel de ‘Oost-Chinese Luchtidentificatiezone’ heet in te trekken, was al mislukt nog voordat hij in de Chinese hoofdstad aankwam. De onmiddellijke gevolgen van dit echec zijn duidelijk. De „belangrijkste geopolitieke relatie ter wereld” (Henry Kissinger in zijn boek On China) heeft een nieuw dieptepunt bereikt, terwijl de nieuwe door China afgedwongen status quo in de Oost-Chinese Zee een strategisch feit is geworden. Hooguit bereikte Biden dat China de regels van de zone soepel zal toepassen en alleen bij echt gevaar de Chinese MiGs de lucht in stuurt.

Biden sprak uitvoerig met Xi over het belang van „vertrouwen in de verhoudingen tussen twee grote landen”. Impliciet maakte Biden daarmee duidelijk dat in de relatie tussen China en de VS de achterdocht domineert en het wantrouwen groeit. De onverwachte invoering, twee weken geleden, van de Chinese luchtzone en de daarop volgende commotie in Oost-Azië, Japan in het bijzonder, vormen daarvan de meest recente, concrete bewijzen. Een zet die de VS ook heeft gestoord, omdat Xi en president Obama eerder dit jaar in Californië afspraken open met elkaar te communiceren.

Xi antwoordde dat vertrouwen alleen gevoed wordt door „oprechte openheid over de grote en complexe veranderingen”. Hij maakte duidelijk dat de VS in het conflict over een reeks eilanden en rotsen in de Oost-Chinese Zee de zijde van Japan hebben gekozen en niet afzijdig zijn gebleven terwijl Obama dat wel beloofd had. Of Xi tegen Biden zelf oprecht open was over de Chinese bedoelingen met de Oost-Chinese Luchtidentificatiezone is niet bekend. Waarschijnlijk wel, want geheimzinnig wordt daar in China niet over gedaan.

Het gerespecteerde blad voor militair/diplomatieke zaken Yazhou Zhoukan(Azië Week) citeerde deze week een anonieme bron in het Zhongnanhai, het Chinese Witte Huis. „Het gaat beslist niet alleen om een luchtzone boven de Diaoyu-eilanden maar om veel meer. Dit is een belangrijke strategische doorbraak naar de oceaan.”

Niet alleen omvat de luchtzone het ruim boven de door China geclaimde eilanden die nu door Japans bestuurd worden, maar ook de Straat van Miyako. Deze passage tussen Taiwanese en Filippijnse eilanden is de doorgangsweg voor de Amerikaanse Zevende Vloot en de sterk gemoderniseerde Chinese marine. Ogenschijnlijk misschien een militair/technisch detail, maar door de Straat van Miyako onder het gezag van de Chinese militaire luchtvaartautoriteiten te plaatsen zijn Oost-Aziatische politici en militaire strategen nerveus geworden. Het is een bevestiging van de Chinese wil de controle over de regionale zeeën die grenzen aan het Chinese vasteland te verruimen en de Amerikaanse en Japanse vloten terug te dringen achter de denkbeeldige lijn tussen Japan en de Filippijnen.

Verrast over Xi Jinpings bedoelingen kunnen de critici van China niet zijn. Sinds zijn aantreden een jaar geleden heeft hij elke marinebasis- en werf bezocht. China moet een sterke, hypermoderne zeemacht ontwikkelen, luidt zijn order.

Het blad Yazhou Zhoukan denkt daarom dat het niet bij de luchtzone boven de Oost-Chinese Zee blijft, maar dat op termijn ook boven de Zuid-Chinese Zee een vergelijkbare zone wordt ingesteld. De opwinding van de afgelopen weken heeft China mogelijk behoedzamer gemaakt, maar zal niet leiden tot een koersverandering.

Net als veel Chinese commentatoren denkt hij dat de Chinese diplomatie in staat is de angst voor Chinese militaire assertiviteit weg te nemen. „En men moet niet doen alsof wij de agressoren zijn. Dat zijn de militaire revisionisten in Japan die zelfs een kernwapen willen ontwikkelen”, zegt de gezaghebbende Shi. Dat China juist nu deze stroming in de Japanse politiek van munitie voorziet, vindt hij geen argument.