VVD wil parlementair toezicht op de AIVD veranderen

Het kantoor van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) in Zoetermeer. Dijkhoff denkt dat de dienst nu een “verdeel-en-heerstactiek” kan toepassen om parlementaire controle uit de weg te gaan. Foto ANP / Lex van Lieshout

De VVD vindt dat het parlementair toezicht op de de inlichtingendiensten moet veranderen. De grootste regeringspartij wil niet meer dat de commissie Binnenlandse Zaken, die openbaar debatteert over het werk van de AIVD, “kan worden uitgespeeld” tegen de ‘Commissie-Stiekem’, met daarin de fractievoorzitters, die vertrouwelijk wordt geïnformeerd over het werk van de diensten.

Dit zegt het VVD-Kamerlid Klaas Dijkhoff in reactie op het advies van de commissie-Dessens. Hij signaleert dat de huidige werkwijze er soms toe kan leiden dat fractiespecialisten over bepaalde onderwerpen niet meer publiekelijk kunnen debatteren omdat hun fractievoorzitters, buiten hun medeweten, hierover al vertrouwelijk in de ‘Commissie-Stiekem’ zijn geïnformeerd.

Het gevolg in die gevallen is dat het werk van de diensten “niet toetsbaar” is voor de Kamer, en dat de diensten een “verdeel-en-heerstactiek” kunnen toepassen om parlementaire controle uit de weg te gaan, aldus Dijkhoff.

‘Eén parlementaire commissie’

De VVD-fractie wil daarom dat er in de toekomst één parlementaire commissie komt die samen met de inlichtingendiensten bepaalt wat vertrouwelijk afgehandeld kan worden, en wat niet. Zo wordt bereikt dat de diensten niet langer alleen afbakenen wat voor vertrouwelijkheid in aanmerking komt.

Fracties kunnen in die situatie zelf bepalen of zij hun voorzitter dan wel fractiespecialisten naar die commissie afvaardigen. Volgens Dijkhoff “ligt het in de rede” dat de controle op de diensten in die situatie wordt uitgevoerd door gespecialiseerde Kamerleden, en niet meer door de fractievoorzitters.

“Ik vermoed dat menige fractie er dan voor zal kiezen niet langer de fractievoorzitter naar de commissie af te vaardigen.”

Commissie-Stiekem voorgezeten door Zijlstra

De opvatting van de VVD is pikant omdat de ‘commissie-Stiekem’ op dit moment wordt voorgezeten door zijn fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Dijkhoff zegt dat hij een fractiestandpunt verwoordt.

De VVD is in navolging van de commissie-Dessens ook van opvatting dat de ambtelijke ondersteuning van het parlementaire toezicht op de diensten moet worden verruimd.

PvdA-Kamerlid Recourt vindt de opvatting van de VVD “een interessante gedachte” maar de PvdA heeft nog geen fractiestandpunt ingenomen. Ook het kabinet moet nog reageren op ‘Dessens’.

    • Tom-Jan Meeus