Kerstmis haalt het slechtste in mij naar boven

Opzitten, gezellig doen, irritaties wegslikken. Waarom doen we dat elkaar allemaal aan, vraagt Sofie Rozendaal zich af.

illustratie Dario Castillejos

Onlangs had ik een openhartig gesprek met mijn schoonfamilie. Ik wilde graag iets met ze bespreken. We kennen elkaar ruim twee jaar en in die periode heb ik meer feestdagen met ze gevierd dan met mijn eigen familie in heel mijn leven. Verjaardagen, jubileums, Sinterklaas, Kerst, noem maar op. Het is een zeer hechte en warme familie die elke gelegenheid aangrijpt om bij elkaar te zijn. Iets wat ik van huis uit niet ben gewend: mijn ouders houden daar niet zo van. En ik ook niet.

Ik heb wel geprobeerd mezelf aan te passen. Dat deed ik voor mijn vriend. Maar het lukte niet. Ik ondervind dusdanige stress bij het ‘verplichte’ samenzijn, dat ik heb besloten mij hier grotendeels aan te onttrekken. Mijn schoonfamilie heeft dat geaccepteerd, al blijf ik me bezwaard voelen. Mankeer ik iets? Nee, zo blijkt uit verschillende onderzoeken.

Op Marktplaats.nl verscheen half oktober een opvallende advertentie. Kees de Haan wil graag op verjaardagsvisite komen en zoekt willekeurige mensen bij wie hij te gast mag zijn. Hij wil onderzoeken hoe een Nederlandse verjaardag in zijn werk gaat. Maar in een interview geeft hij toe dat hij een beetje angstig is om zijn eigen verjaardag te vieren. De ongeschreven gedragscodes, verwachtingen, veel mensen bij elkaar: het roept stress op.

Kees’ verjaardagsangst is niet ongegrond. De Universiteit van Zürich onderzocht de doodsoorzaak en overlijdensdatum van 2,4 miljoen mensen, over een periode van veertig jaar. Daaruit blijkt dat mensen op hun verjaardag bijna 14 procent meer kans hebben om te overlijden. De belangrijkste oorzaken zijn hartaanvallen (18 procent), beroertes (21,5 procent bij vrouwen) en zelfmoord (29 procent bij mannen). Dat alles is te herleiden tot stress. Iets wat sommigen niet alleen ervaren als ze zelf jarig zijn, maar ook als ze naar een verjaardag toe moeten. Statistisch gezien dus genoeg redenen om ervan af te zien.

Verjaardagsangst is niets vergeleken bij de spanningen rondom Sinterklaas en Kerstmis. Uit cijfers van onderzoeksbureau TNS Nipo blijkt dat één op de drie Nederlanders opziet tegen de feestdagen. 33 procent geeft aan dat de viering van Kerst wat hen betreft ‘niet zo nodig hoeft’. Virussen verspreiden zich bij die ontmoetingen extra snel, waarschuwde gezondheidsinstituut NIVEL onlangs.

En dan de ruzies. Na de feestdagen worden de meeste echtscheidingen aangevraagd, zegt de Vereniging van Familierechtadvocaten en Scheidingsbemiddelaars. Kerstmis is bij uitstek een familiefeest. Maar er wordt veel van je gevraagd. Langdurig en intensief samenzijn, opzitten, gezellig doen, irritaties wegslikken. Kerst vieren is een vorm van presteren. Dat kan het slechtste in een mens naar boven halen. En op wie wordt dat afgereageerd? Inderdaad, degene die het dichtst bij je staat: je partner.

Het verstikkende van de feestdagen vind ik de vanzelfsprekendheid en de onontkoombaarheid. Het ‘feest’ wordt je aan alle kanten opgedrongen. In de media, op straat, in de winkels. Geen mens kan zich eraan onttrekken. Het is je reinste groepsdwang. We willen er graag bijhoren, zelfs als we dingen moeten doen tegen onze zin. En dat verklaart wellicht waarom zovelen zich tijdens de feestdagen zo onbehaaglijk voelen.

Ben ik antisociaal, omdat ik me het liefst aan dit soort verplichtingen onttrek? Misschien. Maar begin januari hoef ik in ieder geval niet te herstellen van acute stressklachten, is mijn weerstand prima en heb ik niet de behoefte om mijn relatie te beëindigen. En door verjaardagen zo veel mogelijk te ontwijken verleng ik mogelijk zelfs mijn levensduur. Dat is pas iets om te vieren.

    • Sofie Rozendaal