Katniss: populaire heldin die lak heeft aan stereotypen

De teller van de wereldwijde opbrengt stond begin deze week op 296 miljoen dollar, maar daar zullen inmiddels ongetwijfeld alweer miljoenen bij zijn gekomen. The Hunger Games: Catching Fire , het tweede deel in de reeks fantasyfilms met Jennifer Lawrence als de stoere Katniss Everdeen, is uitgegroeid tot een fenomeen. Ook in de Nederlandse bioscopen zijn veel voorstellingen uitverkocht. Katniss is een filmheld waar meisjes én jongens zich mee kunnen identificeren en dat tikt aan bij de bioscoopkassa.

Katniss is een hele verbetering ten opzichte van de slaperige, passieve Bella van Kristen Stewart in de Twilight-reeks. Ze is een opmerkelijke filmheldin omdat ze niet of nauwelijks aan de clichés beantwoordt waaraan meisjes in films zo vaak moeten voldoen. Dat komt allereerst omdat ze wordt gespeeld door Jennifer Lawrence, de actrice die voor een Hollywoodster opmerkelijk normaal praat en er ook opmerkelijk normaal uitziet. Dat valt zo goed samen met het personage dat ze vertolkt in The Hunger Games, dat Katniss en Lawrence voor veel fans zo ongeveer met elkaar samenvallen.

„Lekker koekje”, zegt de duivelse president Snow (Donald Sutherland) als hij op de thee komt bij Katniss in Catching Fire.

„Dank u. Peeta heeft ze gebakken”, zegt Katniss.

Voor de duidelijkheid: Peeta is het vriendje van Katniss in de film, al is dat vooral voor de show. In de totalitaire toekomstwereld van The Hunger Games moeten tieners een wedstrijd op leven en dood met elkaar uitvechten, die live te volgen is op beeldschermen. De Spelen zijn bedoeld om de uitgebuite massa van het land rustig te houden en af te leiden van hun echte problemen. De parallellen met allerlei realityshows en talentenjachten op televisie liggen natuurlijk voor het oprapen.

Door te doen alsof ze verliefd zijn, slagen Katniss en Peeta erin om elkaars leven te sparen. Maar voor wie in traditionele rolpatronen wil denken is Peeta eerder het vriendinnetje van het stel, met zijn koekjes, in plaats van andersom. Katniss heeft ook nog een echte liefde, Gale, maar die blijft bijna de hele film lang buiten beeld. Katniss gaat op avontuur uit met haar pijl en boog, haar voornaamste wapens tijdens de Hunger Games, waarop ze een meester is. Gale blijft lekker thuis.

Je kunt het subversieve element van grote vermaakfilms als The Hunger Games gemakkelijk overschatten. Zo lijken de films – en eerder de boeken van Suzanne Collins – weliswaar kritiek te uiten op het hele idee van brood en spelen, van de amusementsindustrie die de mensen afleidt van onderwerpen die er wel toe doen voor hun levens. Maar ondertussen gebruikt de film al die elementen van de Honger Spelen natuurlijk ook gewoon om een spannende film te maken. Toch blijft Katniss als een good girl die dapper en stoer is – en niet saai en braaf – een frisse verschijning. Ze is zo stoer dat ze zelfs af en toe gewoon een potje kan janken zonder meteen zwak over te komen.

Peter de Bruijn is filmredacteur