Een paar keer trainen en ze hóren wat je zegt

Onder spanning schiet de vrouwelijke stem omhoog Dat leidt tot minder overwicht voor vrouwen op hoge posties – waar er steeds meer van zijn Trainen helpt

Haar stem doet „niet goed mee met de rest”, zegt Karin van der Goot. Het geluid klinkt zacht – een beetje ijl. De ‘rest’ is in haar geval een drukke baan als interim-manager. Ze geeft leiding aan vijftig mensen in een ziekenhuis. Dat betekent vergaderingen voorzitten, gesprekken voeren en presentaties geven. En dat kan niet zonder stem.

Maar die stem doet dus niet altijd wat ze wil, vertelt de 47-jarige Van der Goot. Vooral niet als ze moe is van het vele praten. Of als ze de situatie zelf „emotioneel of spannend” vindt. In het ergste geval slaat haar stem dan over, of valt hij zelfs weg.

Wie zijn stem niet goed beheerst, kan in de problemen komen op het werk. Letterlijk niet gehoord worden, bijvoorbeeld. Of eigenlijk niet luid durven praten. Niet gunstig als je omhoog wilt in de organisatie. Of als er een ontslagronde aankomt. Gelukkig is er wat aan te doen: stemtraining. Net zoveel tot die stem wel goed werkt. Of in ieder geval iets beter.

Van der Goot, een lange vrouw in een zwarte jurk en roze jasje, wordt wel gehoord en durft ook te prima praten, zegt ze. Toch besloot ze een stemcursus te volgen – er is ruimte voor verbetering. Vanavond in Oldenzaal is de tweede sessie. Confronterend is het ook: alle focus op die stem die niet doet wat ze wil. Maar zelf krijgt ze het instrument „niet onder controle”.

Het probleem met dat instrument is vooral technisch, vertelt stemcoach Debby Mureau. De stembanden van Van der Goot sluiten niet goed, legt ze uit. Dat zorgt voor dat ijle geluid af en toe. Gespannen spieren rond de stembanden zijn een oorzaak – de nek en het strottehoofd zitten vast. „Maar daar”, zegt Mureau opgeruimd, „is dus wat aan te doen.”

Schel is niet fijn

Lang niet iedereen doet wat Van der Goot doet: actie ondernemen. Het probleem blijft vaak lang onbenoemd, zeggen verschillende stemcoaches desgevraagd. Je stem is als een lichaamsdeel: persoonlijk. Niet iets om met collega’s te bespreken. Ook niet iets om onnodig aandacht op te vestigen.

In Nederland zijn enkele tientallen mensen werkzaam als stemcoach. Was het vak oorspronkelijk vooral gericht op zangers en acteurs, nu melden zich ook veel mensen met andere beroepen. „Ik zie veel leidinggevenden komen”, zegt stemcoach Alex Boon. „Die zijn ook van hun stem afhankelijk.” Sommigen komen uit eigen beweging. Anderen op suggestie van hun werkgever, die soms ook betaalt.

De meeste coaches hebben zowel mannelijke als vrouwelijke cliënten. Maar vrouwen, merkt Boon op, zijn bezig met „een inhaalslag” – er komen steeds meer vrouwen in hoge functies.

Hij coachte vrouwelijke managers, politici, advocaten, hoogleraren en veilingmeesters. Vrouwen hebben een nadeel: „Onder spanning gaat de vrouwelijke stem omhoog”, zegt Boon. Het resultaat: „Een schel geluid. Niet fijn om naar te luisteren.” En dus ook niet het ideale geluid om gezag mee uit te stralen.

Tegelijk is alleen lager spreken – meer als een man dus – niet de oplossing. „Dat is een veelvoorkomend misverstand”, zegt stemcoach Elizabeth Ebbink. „Maar dan krijg je een fake male.” En een nepman, daar luisteren we ook niet graag naar. Vrouwen hebben wel wat laagte nodig, zegt Ebbink. „Maar het gaat vooral om het contrast tussen hoogte en laagte aan het einde van de zin.” Ze geeft een voorbeeld. „Ze leefden nog láng – hoog – en gelukkig – laag. Dat geeft overtuigingskracht.”

Aan de slag

Tijd om te beginnen. In navolging van stemcoach Mureau produceert Van der Goot lange tonen, noemt de dagen van de week en telt tot dertig. Afwisselend brengt ze haar hoofd omhoog en omlaag, opent haar kaak ver of juist niet en zit ingezakt en rechtop.

„Het is niet erg als je stem overslaat”, moedigt Mureau aan. Dat gebeurt af en toe, maar zo nu en dan is het geluid ook ineens aangenaam rond. „Dáár is je volstem”, zegt Mureau dan enthousiast. Waarop het momentum op slag weer verdwijnt.

Het is hard werken, zo’n stemtransformatie. En er zitten fysieke grenzen aan wat er te veranderen valt. Net als voor haarkleur of gebit geldt: de eigenaar is ermee geboren. Het verschil na een cursus van een paar sessies blijft subtiel. Maar zelfs subtiele verandering kan het verschil maken tussen wel en niet gehoord worden.

Of dat is in ieder geval de ervaring van Hanneke de Rijter, die twee jaar geleden een cursus deed bij Mureau om wat harder te leren spreken. Ze heeft een leidinggevende functie bij een woningcorporatie. En dat gaat nu stukken beter dan voor ze de cursus deed, vertelt ze aan de telefoon – nog steeds met relatief zachte stem.

Ze werd soms aangezien voor secretaresse of notulist, vertelt ze. En tijdens vergaderingen werd er niet naar haar geluisterd. „Als ik een idee opperde, reageerde niemand”, herinnert ze zich. Soms stelde een collega even later hetzelfde idee voor. „Dan was iedereen dolenthousiast.”

Nu gebeuren dat soort dingen niet meer, zegt ze. Ze leerde in de cursus luider spreken. Met meer overtuiging. Maar niet alleen haar stem veranderde. Ze leerde fier rechtop zitten. En ze leerde haar grote ogen wat kleiner te maken. Niet meer „als een konijn in de koplampen”. Ze lacht er nu om. En het hielp – sindsdien ging niemand er meer met haar idee vandoor.

Karin van der Goot is al goed in haar werk, zegt ze. Maar haar „daadkracht” zou nog beter ondersteund kunnen worden door haar stem, legt ze uit. Oefening loont: na een uurtje geluiden produceren – hard, zacht, hoog, laag, met de neus dichtgeknepen, door een buisje en liggend – is hij er af en toe wat langer: de gewenste volstem.

Nu is het een kwestie van technieken aanleren om die stem vast te houden, zegt Mureau. Of terug te pakken als hij wegraakt. Liefst technieken die onzichtbaar zijn voor collega’s – praten met een dichtgeknepen neus is niet zo geschikt. „Maar met ademhaling en houding is ook van alles te bereiken.” Van der Goot komt nog een paar keer terug, besluit ze.

    • Teri van der Heijden