Als de wereld in de stad woont...

De wereld verstedelijkt snel, vooral in ontwikkelingslanden: tegen 2050 wonen 7 van de 10 mensen in een stad. Aan de stadsbesturen in steden als Lagos en Dhaka de taak om die razendsnelle aanwas het hoofd te bieden.

Door onze redacteur Maartje Somers

’S Nachts in een vliegtuig zie je wat er gaande is. De oplichtende vlekken van miljoenen lichtjes zijn de snel groeiende steden, die opstomen naar de 21ste eeuw. Waar het donker is, liggen de krimpende plattelandsgebieden.

Nog een paar decennia,en de wereld bestaat voornamelijk uit stadsbewoners. Al sinds twee jaar woont meer dan de helft van de wereldbevolking in de stad. Tegen 2050 zal dat zeven op de tien mensen zijn, en de verstedelijking gaat steeds sneller. China maakt in 40 jaar de ontwikkeling door waar het Verenigd Koninkrijk 120 jaar over deed. Een eeuw geleden woonde acht op de tien mensen op het platteland.

Londen verdient 30 procent van het bruto binnenlands product van Engeland, New York heeft een bbp zo groot als Canada. Steden zijn de winnaars van globalisering, knooppunten in wereldwijde netwerken van kapitaal, goederenstromen en communicatie. Macht, geld en mensen concentreren zich daar. Hierdoor veranderen steden. Steeds sterker worden centra van oude en nieuwe ‘global cities’ een speeltuin van rijke toeristen en internationale zakenlieden. In de arme voorsteden wonen de serveersters en schoonmakers die hen het leven makkelijk maken. De publicist Simon Kuper beschreef onlangs hoe zijn middenklassevrienden met kinderen Parijs uit worden geduwd omdat de huizen er zelfs voor redelijk verdienende hoogopgeleiden te duur worden.

Toch zal de groei in omvang en rijkdom van westerse steden de komende decennia stagneren, blijkt uit rapporten als Urban World van consultancyfirma McKinsey en State of The World’s Cities 2012/2013 van de VN-organisatie Habitat. In Europa zullen er zelfs steden krimpen. Tegen 2025 zullen 136 nieuwe steden in de top 600 van rijke steden staan – vooral Aziatische. De Parelrivier Delta Megastad in China, bestaande uit vier steden waarvan Guangzhou de bekendste is, zal volgens McKinsey in 2025 14 miljoen inwoners tellen, bij een bbp van 1,8 miljard dollar – twee keer zoveel als Londen tegen die tijd.

Maar als steden de grote groeimotoren worden, dan zullen zij ook de grootste problemen kennen: de schrijnendste armoede, de ellendigste leefomstandigheden, de sterkste segregatie, de grootste vervuiling en CO2-uitstoot. Hoewel sinds 1990 het percentage sloppenwijkbewoners iets werd teruggedrongen, steeg hun aantal in absolute zin. Wereldwijd wonen 863 miljoen mensen in huizen van plastic en golfplaat, tussen open riolen, zonder schoon water en openbaar vervoer. In 2025 kunnen dat er twee miljard zijn.

Aan stadsbesturen in plekken als Lagos en Dhaka de taak om de razendsnelle aanwas het hoofd te bieden. Alleen al zes grote steden in ontwikkelingslanden, New Delhi en Mumbai (India), Dhaka (Bangladesh), Lagos (Nigeria), Kinshasa (Congo) en Karachi (Pakistan) – krijgen er jaarlijks de hele bevolking van Europa bij.

Als het merendeel van de wereldbevolking in een stad woont, moeten we dan naar stadsontwikkeling kijken om te anticiperen op de wereld van de 21-ste eeuw, menen experts. Sommigen zien vooral de gevaren van de snelle urbanisatie: de 21ste eeuw, vrij naar Dickens’ roman A Tale of two Cities: één voor de rijken en één voor de armen. Gechargeerd: een klein centrum vol glanzende kantoren, designwinkels, boulevards en café latte. Daaromheen een nachtmerrie van golfplaat, geweld en flying toilets (plastic zakjes met uitwerpselen).

Anderen zien ook kansen. Maar stadsbesturen moeten zich dan wel richten op meer dan alleen economische ontwikkeling, benadrukt de VN-organisatie Habitat. Gemeentes moeten niet uitgaan van bedrijven, dure bouwprojecten en evenementen, maar van mensen, straten en pleinen. Leefbare steden zijn volgens de VN steden waar ongelijkheid getemperd is, waar groene ruimte niet opgeofferd wordt en waar door goed openbaar vervoer en het terugdringen van de auto de vervuiling binnen de perken blijft. Denk: Melbourne, Vancouver, Kopenhagen. Denk niet: Dhaka, Lagos.