Voor je het weet zit het luchtruim vol met drones (zou het?)

In Amerika zal het gebruik van drones waarschijnlijk sterk toenemen. Voor privégebruik, als hobby of om de buurman te bespioneren. En straks misschien ook voor commerciële doelen. „Nog even en drones bezorgen blikjes bier.”

‘Het klinkt als science fiction, maar dat is het niet”, zei Amazon-topman Jeff Bezos zondag in het Amerikaanse televisieprogramma 60 Minutes. Het was niet toevallig de dag vóór de belangrijkste onlinewinkeldag in de VS (de maandag na Thanksgiving). Bezos, die van opschudding en pr-stunts houdt, voorspelde dat zijn bedrijf binnen vier tot vijf jaar onbemande vliegtuigjes zal inzetten om pakketjes te bezorgen. Volgens Bezos kunnen de Amazon-drones vanuit de talloze Amerikaanse distributiecentra uitvliegen, en binnen een straal van zestien kilometer in een half uur een pakket van tot twee kilo zwaar bezorgen. Amazon is de grootste online besteldienst ter wereld, met in 2012 een omzet van 61 miljard dollar.

Bluf, oordelen Amerikaanse technologie-experts. Het zal nog jaren duren voordat drones commercieel ingezet zullen worden. De wet staat het (nog) niet toe. De technologie is nog niet verfijnd genoeg. Een drone kan neerstorten, of neergeschoten worden. Amerika, zeggen veel experts, is nog niet toe aan commerciële drone-vluchten. Ook Bezos is zich bewust van de risico’s. „We moeten voorkomen dat een vliegtuig op iemands hoofd landt.”

Maar drones rukken ontegenzeggelijk al onstuitbaar op in het Amerikaanse openbare leven. Het is een kwestie van tijd voordat onbemande vliegtuigen een alledaags verschijnsel zijn in het Amerikaanse luchtruim. Onlangs organiseerde de denktank New America Foundation een congres in Washington over drones. De stemming onder de aanwezigen – lobbyisten, wetenschappers, hobbyisten – was euforisch. „We hebben de technologie om grootschalig onbemande vliegtuigen boven Amerika te laten vliegen”, zei Michael Toscano, lobbyist namens de drone-industrie. „We kunnen zo beginnen, volgens onze berekening leveren commerciële drones in tien jaar 82 miljard dollar op. We wachten alleen nog op goedkeuring van de Amerikaanse overheid om het luchtruim te openen.”

Volgens Missy Cummings, een ex-gevechtspiloot, nu hoogleraar Robotica aan Massachusetts Institute of Technology in Boston, zullen commerciële dronevluchten zoals Amazon wil over circa tien jaar definitief doorbreken. „Ervaring met transport met drones is in Afghanistan opgedaan. Amerikaanse drone-helikopters hebben er al miljoenen kilo’s aan goederen vervoerd. Bedrijven als FedEx en UPS hebben interesse voor zulk transport in de Verenigde Staten.”

Het Amerikaanse leger deed de laatste jaren veel ervaring op met drones, niet alleen in Afghanistan, ook in Pakistan, Jemen en Somalië. Het militaire voordeel van de onbemande vliegtuigen – ze vallen gericht aan zonder dat levens van Amerikaanse soldaten gevaar lopen – heeft het debat over andere toepassingen van drones versneld, zegt Konstantin Kakaes, een publicist over technologie, die verbonden is aan de New America Foundation. „Maar wat goed werkt in een oorlog, hoeft niet goed te werken in onze achtertuin.” Het voordeel van een drone in een oorlogssituatie – dat er geen piloot is – is hier volgens Kakaes niet relevant. „Het blijven onveilige vliegtuigen. De Predator-drone, veel gebruikt boven Jemen, stort gemiddeld drie keer zo snel neer als een bemand vliegtuig.”

Om die reden zijn commerciële vluchten met drones in de Verenigde Staten nog verboden. De vliegtuigen kunnen botsen, of zomaar neerstorten. Wel heeft president Obama de federale instantie die over luchtvaart gaat, de FAA, opdracht gegeven de regels voor commercieel en privégebruik te versoepelen. Vanaf september 2015 wordt algemeen gebruik van drones mogelijk, zolang er aan enkele basisvoorwaarden wordt voldaan. Amazon hoopt, dat dan grootschalig commercieel transport zal worden toestaan, maar dat is nog onzeker.

Terwijl commerciële vluchten nog tegengehouden worden, schaffen steeds meer particulieren al een drone aan. Volgens het bedrijf 3D Robotics, dat drone-bouwpakketten levert, worden er iedere drie maanden 7.500 drones verkocht aan Amerikaanse consumenten. Per kwartaal kopen Amerikaanse burgers nu al meer drones dan de totale drone-luchtvloot van het Amerikaanse leger. Meestal gaat het om kleine helikopters.

Op een industrieterrein net buiten Washington komt op zaterdagochtend de DC Area Drone User Group bijeen. Er zitten zo’n dertig gepensioneerde legerofficieren, een piloot, computerprogrammeurs, hobbyknutselaars en een 10-jarige scholier in deze hobbyclub. Ze komen eens in de maand samen om te bouwen aan hun onbemande vliegtuigen. Praten doen ze nauwelijks, iedereen gaat op in zijn eigen bouwpakket. Ze kopen hun materiaal zelf en krijgen hulp bij het bouwen van Christopher Vo, een 28-jarige promovendus die zichzelf ‘drone-evangelist’ noemt.

Het zal niet lang meer duren, zegt Vo, of het Amerikaanse luchtruim zal vergeven zijn van de drones. „Opa’s kunnen er filmpjes mee maken van hun voetballende kleinzoon. Postbodes kunnen er post mee bezorgen. Bruidsfotografen kunnen er mooie reportages mee maken. In mijn groep zit een ex-marineofficier die er kinderfeestjes mee wil filmen om bij te verdienen.” Hij opent een bouwpakket van de ST360, een helikopter met vier rotors. Het is de populairste drone op de particuliere markt. „Sinds de onderdelen in China worden gemaakt, kan iedereen deze drone betalen. Het kost hooguit 3.000 dollar.”

Toch voelen veel Amerikanen zich ongemakkelijk bij de toename van drones in de lucht. Amerikanen zijn ondernemend en dol op nieuwe technologie, maar het besef van individuele vrijheid is minstens zo groot. Wat als de buurman zijn drone gebruikt om jouw huis in de gaten te houden? Zo’n 47 procent van de bevolking, bleek uit een peiling door bureau Reason-Rupe, wil een drone die te dichtbij komt, neerschieten. Volgens journalist Matthew Waite zijn er recent al twee privédrones uit de lucht geschoten door een buurman die vond dat het vliegtuig te dichtbij kwam.

Hoogleraar Missy Cummings zegt dat commerciële toepassingen van drones, zoals de vliegende postpakketjes van Amazon, de weerstand tegen de onbemande vliegtuigen kunnen wegnemen. „Mijn vader zei: ‘De eerste drone die ik in mijn tuin zie, schiet ik neer.’ Toen ik hem uitlegde dat een drone binnenkort ook zijn blikjes bier in zijn tuin zou kunnen bezorgen, was hij er meteen voor.”

Sommige politici waarschuwen dat de overheid drones ook tegen de eigen bevolking kan inzetten. FBI-chef Robert Mueller gaf deze zomer in de Senaat toe dat de FBI inderdaad drones op Amerikaans grondgebied gebruikt om inlichtingen in te winnen. „Maar hoogst zelden.” Het ministerie van Binnenlandse Veiligheid moedigt politiekorpsen aan onbemande vliegtuigen te gebruiken ter bestrijding van de criminaliteit. Volgens de politie hebben zeventien korpsen een vergunning aangevraagd.

De drone-hobbyclub in Washington blijkt de politie actief te helpen. Een rechercheur stapt het knutsellokaal binnen en roept Christopher Vo bij zich. In de stad Leesburg wordt sinds gisteren de 11-jarige Andrew vermist, zegt hij. De rechercheur vermoedt dat hij door een van zijn ouders thuis wordt gehouden. Hij wil het huis onopvallend in de gaten houden. Na een zoektocht met een drone wordt de jongen diezelfde dag nog buiten teruggevonden, vlakbij het huis van zijn ouders.

Eén lid van de hobbyclub kijkt bedenkelijk. Paul Gracy, computerprogrammeur. Hij wil met zijn vliegtuig wandelroutes uitzetten in nationale parken, en die verkopen. Vanaf 2015 is dat toegestaan. Maar hij is bang, zegt hij, voor de ongekende mogelijkheden van drones. „Als bedrijven straks toestemming krijgen commerciële vluchten uit te voeren, wordt het een chaos in de lucht.”

Het probleem met drones is hetzelfde als met 3D-printers, zegt Gracy. Of met klonen. De technologie loopt altijd voor op ethiek. „Eerst is er de doorbraak. We zijn overvallen door wat er allemaal kan. Maar we hebben het niet over de grenzen van de techniek. Na de doorbraak moeten we bepalen wat we met die nieuwe kennis doen.”

    • Guus Valk