Terugkijken: W.F. Hermans werd geboren in het vruchtwater van de angst

VPRO-journalist Wim Brands sprak in VPRO Boeken met Willem Otterspeer over ‘De mislukkingskunstenaar’, de vorige maand verschenen biografie van W.F. Hermans. Een ‘vulkaan’ was de schrijver en nam zich vroeg voor een ‘totalitair schrijver’ te worden. Otterspeer wilde hem in eerste instantie niet schrijven, de biografie van de Nederlandse schrijver die hij het meest bewondert.

VPRO-journalist Wim Brands sprak in VPRO Boeken met Willem Otterspeer over ‘De mislukkingskunstenaar’, de vorige maand verschenen biografie van W.F. Hermans. Een ‘vulkaan’ was de schrijver en nam zich vroeg voor een ‘totalitair schrijver’ te worden.

Otterspeer wilde hem in eerste instantie niet schrijven, de biografie van de Nederlandse schrijver die hij het meest bewondert. Niet alleen uit ontzag voor diens persoonlijke archief. Maar ook vanwege alle randzaken:

“Hermansbiograaf zijn kun je vergelijken met de directeur van een voetbalclub: er zijn honderd mensen die het beter weten.”

Aan zijn benoeming als Hermansbiograaf ligt ‘de mythe van Robbert Ammerlaan’ ten grondslag, zegt Otterspeer. De eerste brief die de kersverse directeur van De Bezige Bij stuurde was de brief aan Otterspeer met het verzoek een Hermansbiografie te schrijven. Dat project, dat uiteindelijk elf jaar in beslag nam, noemt Otterspeer wel iets moois, een unieke kans. “Ik heb het juichend omarmd.”


Hermans, die niet graag over zijn jeugd sprak, werd volgens Otterspeer geboren in het ‘vruchtwater van de angst’. Zijn ouders, en uiteindelijk ook zijn zus, waren voor alles bang. Grote voorraden eten op zolder waren daar een uitvloeisel van. De zus van Hermans ging aan die angst onderdoor. Zij pleegde zelfmoord. Hermans zelf zette die angst om in woede, een voedingsbodem voor zijn schrijverschap.

Vroeg nam ‘vulkaan’ Hermans zich voor een ‘totalitair’ schrijven te worden. Hermans zag schrijven als macht, een middel waarmee je de werkelijkheid naar je hand kunt zetten:

“Ik wil als een tumor in het hoofd van mensen gaan zitten.”

Ook belangrijk voor de schrijver Hermans: hij zag elk boek als een afgedaan boek. Is een boek klaar, zo zegt Otterspeer, had ‘de slang zijn huid afgedaan’. Op naar het volgende boek, want niet het boek maar het schrijven was het belangrijkste. Hermans streefde ernaar iedere dag een geniale gedachte te hebben. Had hij die niet, zag hij die dag als verloren.

Uit het interview tussen Brands en Otterspeer blijkt dat het tweede deel van de Hermansbiografie volgend jaar verschijnt. Otterspeer zelf noemt De mislukkingskunstenaar de cliffhanger voor die tweede biografie. Die gaat over Hermans’ Groningse periode: de meest productieve periode uit zijn leven.

.

    • Roderick Nieuwenhuis