‘Piep’ zegt de fiets. En de auto remt

Auto’s moeten bij een botsing wandelaars en fietsers gaan beschermen Bij TNO testen ze actieve fietsbescherming „De industrie ziet fietsongelukken niet meer als Nederlands probleem”

Redacteur Wetenschap

De auto gaat automatisch vol in de remmen. De gordel trekt zich strak om mijn borstkas. De laptop op mijn schoot grijp ik vast. Dat was de instructie. „Die is vorige week al een keer tegen het dashboard geknald”, zei TNO-onderzoeker Maurice Kwakkernaat, die de auto bestuurt. Kwakkernaat remde niet zelf. Dat deed die auto, omdat hij een fietser detecteerde die op de motorkap dreigde te eindigen. Onbeschadigd stapt iedereen uit op het straatje achter de grote experimenteerhal van TNO op de automotive campus in Helmond.

Nu auto’s zo veilig zijn voor de inzittenden, zijn voetgangers en fietsers vaak de klos bij verkeersongelukken. Er verongelukken minder automobilisten „maar de statistiek toont geen verbetering voor fietsers en voetgangers”, zegt Kwakkernaats collega Stefanie de Hair. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu betaalt daarom onderzoek om de fietser te beschermen en stimuleert autofabrikanten om kwetsbare verkeersdeelnemers beter te beschermen. De Hair: „De automobielindustrie zag fietsongelukken als een Nederlands probleem. Maar door de elektrische fiets en de populariteit van de fiets in grote steden is de belangstelling nu Europees.”

Bij TNO staan fietsdummies. De geavanceerdste heeft een zendertje op zijn bagagedrager. Die laat aan een auto met bijpassende ontvanger weten waar hij is. De auto combineert die informatie met de gegevens van zijn camera en radarsensoren.

Het duurt nog wel vijf tot acht jaar voordat elektronische communicatie de kwetsbaarste verkeersdeelnemers beschermt. De systemen moeten zekerder worden. De Hair: „Je moet geen noodstop maken voor een voetganger die op de stoep blijft staan.”

Sommige autofabrikanten produceren inmiddels auto’s die zelf remmen, om kopstaartbotsingen te voorkomen als de automobilist niet alert is. Volvo bouwt zelfs auto’s die kunnen zien of er een voetganger te dicht voor de auto loopt. En of een fietser van achteren dreigt te worden aangereden. Kwakkernaat: „Maar kruisend verkeer is moeilijk. Een voetganger die plotseling oversteekt vanachter een vrachtwagen is al een hele uitdaging. Een fietser gaat nog veel sneller.” De Hair: „En bij regen en in het donker werkt het nog niet altijd.”

De Hair ontwerpt fietsongevaltests die auto’s in de toekomst moeten doorstaan om hoog te scoren als ‘veilige auto’. De Hair: „De Euro-NCAP-test die nu de veiligheid van auto’s met maximaal vijf sterren aangeeft gaat vanaf 2016 ook rekening houden met de bescherming van niet-inzittenden.”

Flink remmen scheelt

In Helmond staan dummy-voetgangers en -fietsers klaar om te worden aangereden. Een auto die na 2016 hoog wil scoren op veiligheid moet voetgangers kunnen herkennen en er in noodgevallen voor stoppen. Later – na 2018 – moet een veilige auto ook fietsers op tijd zien en zo goed mogelijk beschermen. De Hair: „Een botsing is niet altijd te vermijden. Maar een zachtere botsing door flink remmen scheelt al veel.”

Kwakkernaat doet het onderzoek naar sensoren en naar communicatie tussen weggebruikers. Of tussen auto’s en de weg. Radars die afstanden meten en camera’s die snel beelden analyseren lossen niet alle problemen op. Dan is communicatie tussen weggebruikers nodig. En daarbij is goede positiebepaling onontbeerlijk. Die is nu nog moeilijk. Kwakkernaat: „Je wilt natuurlijk dat een auto, fiets of voetganger aangeeft waar hij is, met een nauwkeurigheid die beter is dan een meter. Dat kan niet met GPS. We kijken hoe we dat met gyroscoopjes, bewegingsmeters en bakens of sensoren aan de wegkant kunnen verbeteren.”

Ook de prijs beperkt de mogelijkheden. Kwakkernaat: „De fabrikanten trekken liever 100 dan 1.000 euro uit voor het hele veiligheidssysteem.”

En ten slotte zijn die communicatiesystemen gevoelig voor vandalisme, voor protestacties en wellicht terrorisme. Ook voor cybercrime. In plaats van een stoeptegel van het viaduct over de snelweg afgooien kan iemand er ook gaan staan met een zelfgebouwd communicatiekastje dat een auto met automatische botsingbescherming het idee geeft dat er een auto pijlsnel op hem af komt. Die gaat dan vol in de remmen.