De bal ligt weer bij de Oekraïeners

De massale demonstraties van de afgelopen dagen in Oekraïne zijn veel meer dan een indrukwekkend volksprotest tegen president Janoekovitsj, wiens aftreden wordt geëist. Het is ook meer dan een krachtige uiting van de wens van een groot deel van de bevolking om toenadering te zoeken tot de Europese Unie. In Oekraïne gaat het dezer dagen om niet minder dan de vraag of de landen die tussen de Europese Unie en Rusland liggen, in vrijheid hun toekomst kunnen bepalen.

Lang leek het erop dat de regering van Oekraïne aanstuurde op een associatieverdrag met de Europese Unie. Dat verdrag zou tot nauwere banden moeten leiden en de handel moeten vergemakkelijken. Jaren is erover onderhandeld. Met het resultaat ging de regeringspartij zelfs akkoord. Maar vorige maand blies de president het hele verdrag plotseling af, onder zware druk van Moskou. Dat bracht de demonstranten op de been, zondag zo’n 350.000 in Kiev en andere steden.

De top waarop het verdrag ondertekend had zullen worden, vrijdag in de Litouwse hoofdstad Vilnius, viel daardoor grotendeels in het water. Voor de Europese Unie was het een teleurstellende uitkomst. Maar een nederlaag was het niet.

Oekraïne is niet de inzet van een krachtmeting tussen de Europese Unie en Rusland. President Poetin mag ervoor gekozen hebben zware middelen in te zetten om het verdrag te dwarsbomen, zoals de dreiging met een brede handelsboycot en een aanbod van lage gasprijzen. Maar het is goed dat de Europese Unie niet tegen Moskou is gaan opbieden om Oekraïne maar in haar kamp te krijgen.

Want het zou niet in de geest van de Europese Unie zijn om over de hoofden van de Oekraïeners een strijd met Rusland uit te vechten. De Koude Oorlog is voorbij. Het is aan Oekraïne zelf om uit te maken hoe het zijn toekomst vorm wil geven. Dat is geen makkelijke keuze.

De voordelen van nauwere betrekkingen met de Europese Unie zijn evident, zowel op economisch als op politiek gebied. Tegelijk kan het land zich niet veroorloven de band met Moskou op te geven, al was het maar omdat de culturele verbintenis van het Russisch sprekende oosten van Oekraïne met Rusland van oudsher diep gaat.

De landen van de Europese Unie hebben in Vilnius duidelijk gemaakt dat de weigering van Janoekovitsj om het verdrag te tekenen niet betekent dat Oekraïne zijn Europese toekomst nu wel kan vergeten. Het aanbod voor nauwere banden blijft staan.

Daarmee ligt de bal weer bij de Oekraïners. De omvang van de demonstraties laat zien dat het spel nog niet gespeeld is. Janoekovitsj’ keuze voor Moskou en tegen het verdrag kan niet het laatste woord zijn.