Politiek akkoord in zicht over versobering van pensioenen

In de pensioenonderhandelingen staan ChristenUnie en VVD tegenover elkaar. De eerste wil hogere pensioenen voor iedereen ten koste van hoge inkomens. Ook de PvdA moet lijden.

Dit keer moet het goed gaan met de pensioenen. Het is een van de laatste grote hervormingen van het kabinet Rutte II, en moet in 2017 bijna 3 miljard euro opleveren voor de rijksbegroting. VVD en PvdA hopen zich voor eind deze week te verzekeren van voldoende oppositionele steun om de hervorming door de Eerste Kamer te krijgen. Daar liepen staatssecretarissen Frans Weekers (Financiën, VVD) en Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) twee maanden geleden jammerlijk vast.

Maar er is een groot verschil met toen. Weekers en Klijnsma zijn van het dossier getrokken – „nogal ruw” zoals een betrokkene zegt – en vervangen door ministers Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) en Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA) En belangrijker nog: de partijen die Weekers en Klijnsma toen hun nederlaag bezorgden, hebben nu een ander belang.

Dat komt omdat de oorspronkelijke plannen – mede door D66, de ChristenUnie en de SGP in de senaat geblokkeerd – wel in de doorrekeningen van het Centraal Planbureau staan. Bij een blokkade van de senaat, gaapt er vanaf 2015 een gat in de Rijksbegroting. Maar nadat D66, de ChristenUnie en de SGP deze herfst de coalitie aan een meerderheid hielpen voor de begroting van 2014, is het ook in hun belang dat gat te vullen. Doen ze dat niet, dan komen de mooie plannen in gevaar die deze ‘constructieve oppositie’ in het Herfstakkoord lospeuterde bij de coalitie.

Dus onderhandelen deze partijen al weken over een versobering van de pensioenvoorziening. Omdat de pensioenleeftijd omhoog gaat, zo redeneert het kabinet, hoeven mensen per jaar minder pensioen op te bouwen. Ze werken immers langer door. Dat bood de coalitie van VVD en PvdA een bezuinigingskans: door mensen per jaar een lager bedrag belastingvrij te laten sparen voor hun pensioen, blijft er meer inkomen over om belasting over te heffen. Resultaat: meer geld voor de staat.

Deze week hopen de partijen tot resultaat te komen. Uit gesprekken met bronnen in Den Haag worden de contouren van een pensioenakkoord zichtbaar. Veel problemen blijken opgelost. D66 is een stuk positiever geworden omdat De Nederlandsche Bank extra bevoegdheden krijgt om pensioenfondsen tot premieverlaging te dwingen en omdat er betere pensioenregelingen voor zelfstandigen komen.

De grootste spanning zit op dit moment tussen de VVD en de ChristenUnie. De ChristenUnie vindt de versobering van de pensioenen te ver gaan. Om die deels terug te draaien is geld nodig. Een deel van dat geld kan worden ‘opgehaald’ met het verlagen van het maximale inkomen waarover je belastingvrij voor je pensioen mag sparen – het zogenoemde ‘aftoppen’. Een dergelijke aftopping is schadelijk voor de VVD, die niet houdt van het fiscaal benadelen van hoge inkomens – al is het maar om de druk van de werkgeverslobby te ontlopen. Die partij accepteerde in het regeerakkoord al een aftopping vanaf 100.000 euro. Nu, zeggen bronnen, spreken de onderhandelaars over een top op 90.000 euro.

Om de electorale pijn voor de VVD te verzachten wordt nu naar manieren gezocht om geld op te halen met plannen die voor de PvdA onprettig zijn. Want onder coalitiepartners geldt: beide pijn is halve pijn. Een optie is belasting ophalen bij de middeninkomens en de lage inkomens. Maar dat lijkt te gevoelig, ook voor de andere partijen aan tafel. Een kansrijker optie is het verminderen van subsidies voor werkgevers die ontslagen werknemers aan een andere baan helpen. Het is een minder zichtbare maatregel, die ook nog eens minder mensen raakt.

In dat ‘subsidiepotje’ zit bijna 600 miljoen euro, maar de PvdA zal niet toestaan dat al dat geld wordt gebruikt voor het oplossen van de pensioenimpasse. Waarschijnlijk moet dus nog ergens anders geld worden gezocht. De afgelopen week werden daarom ook andere opties verkend, zoals het afschaffen of versoberen van het nabestaandenpensioen. Iets waar de ChristenUnie direct een veto over uitsprak. De zoektocht naar meer geld is overigens voor alle partijen frustrerend, want binnen het pensioendossier zijn de mogelijkheden beperkt. Een enkele bron spreekt zelfs over de kans dat het geld misschien maar bij andere ministeries moet worden gezocht.

Het onderhandelingsspel is gecompliceerd. Niet alleen moet het evenwicht bewaard worden tussen de coalitiepartijen. Ook de leden van de constructieve oppositie willen gelijk worden bedeeld. En alsof dat nog niet lastig genoeg is, doen oppositiepartijen CDA en GroenLinks ook nog mee aan de pensioenonderhandelingen.

Dat was belangrijk voor D66, de ChristenUnie en de SGP. Die willen niet het imago krijgen van vast gedoogpartners van het kabinet. Toch verwachten sommige betrokkenen niet dat CDA en GroenLinks het einde van de onderhandelingen zullen halen. Bij het CDA merken ze dat de coalitie geen echte moeite doet hun partij tegemoet te komen. Bij GroenLinks hebben ze nog hoop, maar bestaat ook besef dat ze mogelijk wisselgeld zijn om te voorkomen dat andere oppositiepartijen een machtsmonopolie krijgen.

    • Derk Stokmans