Mijn antisociale feestdagen

Het is december, Sinterklaas en Kerst staan voor de deur. Leuk toch? Nee, Sofie Rozendaal besloot de feestdagen te boycotten. Dat is beter voor haar gezondheid.

Een bulldozer aan het werk bij een kolenmijn in Kentucky. 40 procent van de uitstoot van CO2 in de VS komt door kolen. Het is de meest vervuilende energiebron. Foto AFP

Onlangs had ik een openhartig gesprek met mijn schoonfamilie. Ik wilde graag iets met ze bespreken. We kennen elkaar ruim twee jaar en in die periode heb ik meer feestdagen met ze gevierd dan met mijn eigen familie in heel mijn leven. Verjaardagen, jubileums, Sinterklaas, Kerst, noem maar op. Het is een zeer hechte en warme familie die elke gelegenheid aangrijpt om bij elkaar te zijn. Iets wat ik van huis niet ben gewend: mijn ouders houden daar niet zo van. En ik ook niet. Voor mijn vriend heb ik geprobeerd hierin te veranderen. Dat is niet gelukt. Ik ondervind dusdanige stressgevoelens bij het ‘verplichte’ samenzijn, dat ik heb besloten mij hier grotendeels aan te onttrekken. Mijn schoonfamilie heeft dat ruimhartig geaccepteerd, al blijf ik me bezwaard voelen. Mankeer ik iets? Nee, blijkt uit verschillende onderzoeken. Veel meer mensen hebben last van dit soort sociale druk. Het zou goed zijn als we daar meer voor uitkomen. Het is een kwestie van ziekte en gezondheid, zelfs van leven en dood.

Op Marktplaats.nl verscheen half oktober jl. een opvallende advertentie. Kees de Haan wil graag op verjaardagsvisite komen en zoekt willekeurige mensen bij wie hij te gast mag zijn. Hij wil onderzoeken hoe een Nederlandse verjaardag in zijn werk gaat. Maar in een interview geeft hij toe dat hij een beetje angstig is om zijn eigen verjaardag te vieren. De ongeschreven gedragscodes, verwachtingen, veel mensen bij elkaar: het roept stress op. Hij heeft honderden reacties gekregen en ook de media hebben zijn actie opgepikt. Blijkbaar wordt het opvallend gevonden dat iemand zo sterk op verjaardagen reageert.

Maar Kees’ verjaardagsangst is niet ongegrond. De universiteit van Zürich onderzocht de doodsoorzaak en overlijdensdatum van 2,4 miljoen mensen, over een periode van veertig jaar. Daaruit blijkt dat mensen op hun verjaardag bijna 14 procent meer kans hebben om te overlijden. De belangrijkste oorzaken zijn hartaanvallen (18 procent), beroertes (21,5 procent bij vrouwen) en zelfmoord (29 procent bij mannen). Dat alles is te herleiden tot stress. Iets wat sommigen niet alleen ervaren als ze zelf jarig zijn, maar ook als ze naar een verjaardag toe moeten. Statistisch gezien dus genoeg redenen om ervan af te zien.

Minder dan vijf uur slaap per nacht

Maar spanning rond verjaardagen zijn niets vergeleken bij Sinterklaas en Kerstmis. Uit cijfers van TNS Nipo blijkt dat één op de drie Nederlanders opziet tegen de feestdagen. Daarnaast geeft 33 procent aan dat kerstviering wat hen betreft ‘niet zo nodig hoeft’. Volgens Brits dagblad The Daily Mail is de periode rond Kerst voor velen de slechtste periode van het jaar. Zo slaapt 45 procent minder dan vijf uur per nacht. Daardoor kunnen oververmoeidheid en verlaagde weerstand optreden, wat andere risico’s meebrengt. Het Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg (NIVEL) liet begin dit jaar weten dat de feestdagen ideale momenten zijn om griepvirussen te verspreiden. Waar mensen zich normaal ziek zouden melden, lijkt dat met de feestdagen onmogelijk: het is immers Sinterklaas, Kerst of Oud en Nieuw, en daar ‘moet’ iedereen bij zijn. Dat de patiënt niet alleen een surprise, cadeautje of fles champagne meebrengt maar ook een venijnig virus maakt blijkbaar niet uit.

En dan de ruzies. Na de feestdagen worden de meeste echtscheidingen aangevraagd, zegt de Vereniging van Familierechtadvocaten en Scheidingsbemiddelaars. Kerstmis is bij uitstek een familiefeest. Maar er wordt veel van je gevraagd. Langdurig en intensief samenzijn, opzitten, gezellig doen, irritaties wegslikken. Kerst vieren is een vorm van presteren. Dat kan het slechtste in een mens naar boven halen. En op wie wordt dat afgereageerd? Inderdaad, degene die het dichtst bij je staat: je partner.

Het ‘feest’ wordt je opgedrongen

Het verstikkende van de feestdagen vind ik de vanzelfsprekendheid en de onontkoombaarheid. Het ‘feest’ wordt je aan alle kanten opgedrongen. In de media, op straat, in de winkels. Geen mens kan zich eraan onttrekken. Het is je reinste groepsdwang, want wie er niet aan mee wil doen is per definitie anders. En dat willen we eigenlijk niet, ‘anders’ zijn. Volgens sociaal psycholoog Kees van der Veer zijn we groepsdieren die zeer gevoelig zijn voor de invloed van anderen. We willen er graag bijhoren, zelfs als we dingen moeten doen tegen onze zin. En dat verklaart wellicht waarom zo veel mensen zich tijdens de feestdagen zo onbehaaglijk voelen.

Ben ik antisociaal, omdat ik me het liefst aan dit soort verplichtingen onttrek? Misschien. Maar begin januari hoef ik in ieder geval niet te herstellen van acute stressklachten, is mijn weerstand prima en heb ik niet de behoefte om mijn relatie te beëindigen.

En door verjaardagen zo veel mogelijk te ontwijken verleng ik mogelijk zelfs mijn levensduur. Dat is pas iets om te vieren. Maar dan als het mij uitkomt. En niet omdat het een verplichte feestdag is.