Maar in Kiev is de politie druk

Een betoging in Kiev liep gisteren uit de hand De president weigerde een verdrag met Europa en koos voor Rusland Oekraïners zien het als gemiste kans

De oproerpolitie treedt op tegen demonstranten in Kiev. Foto Reuters

Wat is er in Kiev aan de hand?

In Kiev moest de politie gisteren traangas en schokgranaten inzetten om te voorkomen dat betogers het presidentieel paleis binnenstormden. Ook het stadhuis werd bestormd en bezet. Op het Onafhankelijkheidsplein even verderop waren honderdduizenden mensen op de been. Bij rellen met de politie vielen tientallen gewonden.

Oekraïners gaan al een week de straat op om te protesteren. Aangevoerd door politici van de oppositie eisen ze het vertrek van hun regering. De betogingen gisteren waren de hevigste tot nu toe.

Waarom zijn veel Oekraïners boos?

Veel Oekraïners willen aansluiting bij de EU. Zij zijn boos dat president Viktor Janoekovitsj heeft geweigerd een vrijhandelsverdrag met de Europese Unie te tekenen. Het verdrag zou vrijdag in Vilnius worden getekend. De top in de Litouwse hoofdstad had het sluitstuk moeten worden van lange onderhandelingen. Georgië en Moldavië tekenden en wendden zich daarmee westwaarts.

Maar Oekraïne kreeg vorige week opeens koudwatervrees, terwijl president Viktor Janoekovitsj twee maanden geleden nog had ingestemd. Eerst zei hij aan alle voorwaarden te willen voldoen – waaronder cruciale wetswijzigingen tegen corruptie, ‘selectieve rechtspraak’, discriminatie en vrijlating van ex-premier Joelia Timosjenko. Maar daags voor de top in Vilnius besloot hij opeens de besprekingen te staken. Daarmee wendt Oekraïne zich af van de economische integratie met Europa.

Waarom wilde de president niet meer?

President Viktor Janoekovitsj zei niet anders te kunnen, omdat hij werd „gechanteerd” door zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin. Die had gedreigd om de invoerrechten op alle belangrijke Oekraïense goederen te verhogen als de regering in Kiev zou kiezen voor een vrijhandelsverdrag met Europa. Als de regering zou afzien van het verdrag, kon Oekraïne rekenen op financiële steun en kredieten ter waarde van 22 miljard euro, liet Poetin weten.

Op de top in Vilnius reageerden de Europese leiders uitermate teleurgesteld. „Ik had meer verwacht”, zei de Duitse bondskanselier Angela Merkel over de top. En over de rol van Rusland waren leiders kritisch. „We kunnen niet toegegeven aan zulke externe druk”, zei Europees president Herman Van Rompuy na afloop. „De acties van Rusland zijn onverenigbaar met de politiek van de 21ste eeuw.”

Waarom dat getouwtrek om Oekraïne?

Het gaat vooral om geld. Voor Rusland is Oekraïne een transithaven voor olie en aardgas. Rusland heeft zijn eigen alternatieve Euro-Aziatische Douane Unie opgezet en wil dat Oekraïne zich daarbij aansluit, net als Kazachstan, Wit-Rusland en Armenië.

Anderzijds heeft ook de Europese Unie belang bij een vrijhandelsverdrag met Oekraïne. Zo’n verdrag is gunstig om de export te bevorderen. In veel Europese landen ligt de export zo’n beetje stil en in Oekraïne wonen 45 miljoen mensen, dat zijn potentiële consumenten en goedkope arbeiders.

Economisch is de Russische tolunie voor Oekraïne even belangrijk als de EU.

En nu?

Door de keuze voor een economische toekomst onder auspiciën van Moskou, die hiervan het logische gevolg lijkt, zijn de afgelopen week de politieke tegenstellingen weer ontvlamd. Onder de demonstranten, van wie er velen afkomstig zijn uit het westen van Oekraïne, waar de Europese sentimenten een stuk groter zijn, klonk de roep om revolutie. „Ons plan is duidelijk: het is geen demonstratie, het is geen reactie. Het is een revolutie”, sprak oppositiepoliticus Joerij Loetsenko vanaf het dak van een bus.

De oppositie riep op tot een landelijke staking. Ook zijn er plannen om – tegen de wet in – tenten neer te zetten, zodat betogers onafgebroken op het plein kunnen blijven. Daarop zei de regering dat in Oekraïne geen plaats is voor volksopstanden zoals in Libië of Tunesië. De Europese Unie liet in een verklaring eerder al weten de demonstranten in Kiev een hart onder de riem te steken. En het verdrag? Dat ligt „nog steeds op tafel”, aldus Van Rompuy en Barroso. nrc