Fluitjesrevolutie wordt grimmig

Premier weigert plaats te maken voor een zakenkabinet ondanks eisen van betogers

Felle demonstraties in Bangkok: vanmorgen bij het hoofdbureau van politie (boven), gisteren bij het regeringsgebouw (onder). Foto’s AFP, Reuters

Ze was naar Zuid-Afrika gevlucht, luidde even het gerucht in Bangkok. In werkelijkheid is de Thaise premier Yingluck Shinawatra gewoon in de hoofdstad. Ze moest weliswaar met spoed haar kantoor verlaten toen demonstranten het terrein op waren gekomen. Maar het veld ruimen doet Yingluck, zus van telecommiljonair en oud-premier in ballingschap Thaksin Shinawatra, niet. Vanochtend verscheen ze weer op de televisie. Haar boodschap was helder: mij krijg je niet zo maar weg, want het recht staat aan mijn zijde.

Oppositieleider Suthep Thaugsuban wil niet alleen dat Yingluck aftreedt, ook dat de premier benoemd wordt door een volkscomité van niet-gekozen wijzen. Dit is voor Yingluck onacceptabel. „Ik kan alleen handelen volgens de grondwet. En die verbiedt dit”, zei ze vanmorgen.

Gisteren had voor Suthep de dag van zijn volksrevolutie moeten worden. Vreedzaam, bewapend met niets dan een fluitje, zouden tienduizenden Thai overheidsgebouwen, tv-kantoren, dierentuinen en politiekantoren bezetten. Premier Yingluck Shinawatra, in 2011 in vrije verkiezingen verkozen, zou door de massa op haar knieën gedwongen worden. Daarmee zou een einde komen aan de heerschappij van Thaksin, die weliswaar in ballingschap leeft, maar volgens de demonstranten via Yingluck nog steeds het land regeert.

Zenuwcentrum

Van een vreedzame fluitjesrevolutie was geen sprake. Mannen met gele doeken gooiden stenen. Jongens met donkere zonnebrillen wierpen flessen. Ze vochten, knokten, renden en schreeuwden. Alles om het zenuwcentrum van de regering te bezetten. Maar na elk projectiel vuurde de oproerpolitie traangasgranaten de menigte in. Toen de zon onder ging, spoelden ambulancebroeders betraande ogen uit met water en werd er slijm van kinnen geveegd. Maar het regeringscomplex bezetten, lukte niet.

Toch sidderde Bangkok dit weekeinde. Zaterdagavond kwamen 50.000 sympathisanten van de regering, zogenoemde roodhemden, naar het Rajamangala-stadion, hun bastion in Bangkok, om Yingluck te steunen. Bij schietpartijen over en weer vielen drie doden en zestig gewonden. Gevreesd werd dat die gebeurtenissen tot een geweldsspiraal zou leiden. Het besluit van roodhemden-leiders hun volgelingen naar huis te sturen, heeft dat waarschijnlijk voorkomen.

Toespraak

Op vrijdagavond, nog voor de rellen, bereidde Thida Thavornseth zich in de VIP-tent van het Rajamangala-stadion voor op haar grote toespraak om de aanhang te inspireren. De 69-jarige voorzitter van Verenigd Front voor Democratie Tegen Dictatorschap, beter bekend als de roodhemden, is niet eens een groot fan van Thaksin en zijn zus. Hij is een echte communist, die in 1973 streed tegen het militaire bewind en later in ballingschap in de jungle woonde.

„Sinds het einde van de absolute monarchie in 1932 strijden twee groepen in Thailand om de macht. Er is de groep die tachtig jaar lang niet durfde het volk te vertrouwen. Dat zijn de rechters, de adel, de studenten en de hoge militairen. En er is een verzameling mensen die volledig naar de stem van het volk, boeren en arbeiders, wil luisteren. Ik behoor tot de tweede groep, Thaksin ook”, zegt Thida. „Premier Yingluck wil dat de Senaat volledig door het volk wordt gekozen. Dat is democratie. Maar de oppositie gaat de straat op om daar tegen te demonstreren en via illegale weg af te dwingen dat de regering de voorstellen intrekt. Dat is dictatoriaal gedrag.” Dan moet Thida gaan, het is tijd om te speechen.

De frustratie bij de oppositie dat de politieke beweging van Thaksin een electoraal overwicht heeft in Thailand, is groot. Zijn economische beleid is funest voor het land, zeggen zij en krijgen daarin bijval van het Internationaal Monetair Fonds. Vooral het dure subsidieprogramma om rijstboeren prijzen te bieden die ver boven de marktwaarde liggen, krijgt kritiek. Het IMF vindt het een verspilling van geld. De Thaise elite ziet haar geld nodeloos uit Bangkok naar het platteland vloeien. Het is des te frustrerender omdat zo de staatsfinanciën gebruikt worden om de steun voor het Thaksin-regime veilig te stellen.

In 2006 schoof de krijgsmacht in een staatsgreep Thaksin opzij als premier en werd zijn partij ontbonden. Maar in 2011 won zijn zus, met zijn financiële steun, de verkiezingen. Opnieuw moest de oude Thaise elite toezien hoe in hun ogen het land verkwanseld wordt door Thaksin.

Oppositieleider Suthep Thaugsuban lijkt echter momentum te verliezen. De nationale staking van overheidspersoneel waartoe hij gisteren opriep, liep vandaag op een mislukking uit. Steeds meer Thai beginnen hem te zien als een man van loze beloften. Het feit dat het aantal betogers tegen haar regering afneemt en hun acties wanhopiger worden, is voor Yingluck een teken dat zij het mandaat heeft om verder te regeren.

Gisteravond vond een korte ontmoeting tussen Yingluck en Suthep plaats, op initiatief van de leiding van de krijgsmacht. Een oplossing leverde deze niet op, maar laat wel zien hoe belangrijk de militairen zijn. Gevreesd wordt dat er maar één belangrijke generaal nodig is die zijn tanks de straat op stuurt, om een nieuwe staatsgreep in te luiden.