Demonstraties vergroten druk op Kiev

Honderdduizenden burgers in Oekraïne protesteren fel tegen het regeringsbesluit om geen associatie met de EU aan te gaan. De oppositie wil dat president Janoekovitsj opstapt.

Demonstranten en oproerpolitie op het ‘Europolein’ in Kiev. Foto’s AFP, Reuters

In een onrustig Kiev probeert Viktor Janoekovitsj vanOekraïne al schipperend zijn machtsbasis overeind te houden. Terwijl het gebouw van zijn regering door enkele honderden demonstranten wordt geblokkeerd, er op de centrale boulevard Kresjtsjatik barricades zijn opgeworpen en het gemeentehuis van Kiev bezet wordt gehouden, is onduidelijk waar Janoekovitsj nu verblijft en of hij morgen volgens plan naar China reist.

Zijn regering staat onder druk sinds die tien dagen geleden na pressie van Rusland op de valreep afzag van een associatieverdrag met de Europese Unie. Gisteren gingen in Kiev circa 300.000 betogers de straat op om hiertegen te demonstreren. Vanaf vandaag zijn her en der in Oekraïne stakingen afgekondigd.

Dit maatschappelijke protest begint de eenheid van de regering aan te tasten. Ondanks openlijke excuses van de president, de premier én zijn minister van Binnenlandse Zaken voor het hardhandige politieoptreden van afgelopen weekeinde, lijken enkele medestanders Janoekovitsj’ kamp te willen verlaten. De presidentiële stafchef Sergej Levotsjkin heeft ontslag genomen. Volgens de krant Kommersant zou Levotsjkin, die nu al acht jaar voor Janoekovitsj werkt, dit hebben gedaan uit onvrede over het optreden van de ‘arenden’, zoals de oproerpolitie wordt genoemd. Ook zou Levotsjkins vrouw Zinaïda Lichatsjova, een bekende beeldend kunstenaar, zich hebben geschaard achter de oppositie op het Onafhankelijkheidsplein, inmiddels omgedoopt tot ‘Europlein’.

Volgens Kommersant hebben ook parlementariërs van de regerende Partij der Regionen in het weekeinde hun vertrek aangekondigd. Hun aantal zou kunnen oplopen tot twintig leden. Dat is te weinig om de machtsverhouding in het parlement om te buigen. De Verchovna Rada heeft 444 zetels. De drie oppositiefracties kunnen rekenen op circa 190 stemmen, de regeringspartij samen met de communisten nog op 254 stemmen.

De oppositie eist niettemin het aftreden van de regering van premier Nikolaj Azarov en ontbinding van het parlement. Vanuit de gevangenis heeft oud-premier Joelia Timosjenko, wier Vaderlandpartij de grootste fractie in de Verchovna Rada vormt, de keuze van Janoekovitsj tegen Europa en voor Rusland als een „oorlogsverklaring” betiteld. Gisteren trok de oproerpolitie zich onverwachts terug bij het gevangenisziekenhuis in Charkov, waar ze wordt verpleegd.

In Dnjepropetrovsk, in het Russisch sprekende oosten van Oekraïne, werden burgers die naar het Europlein in Kiev wilden gaan door knokploegen in elkaar geslagen en later gearresteerd, zo liet de ultranationalistische, xenofobe oppositiepartij Vrijheid weten.

In Sebastopol op de Krim, waar de Russische Zwarte Zeevloot ligt, heeft een lokale volksvertegenwoordiger president Poetin van Rusland opgeroepen om, in samenspraak met de regering in Kiev, Russische troepen te sturen en zo Oekraïne te beschermen tegen de „agressie van de NAVO”.

Omgekeerd maakte de burgemeester van Lviv, in het traditioneel anti-Russische westen van Oekraïne, vanochtend bekend dat de politie zich aan de zijde van de burgerij zou scharen, mochten het leger en de binnenlandse strijdkrachten worden ingezet bij het herstel van de openbare orde.

In Kiev probeert met name bokskampioen Vitali Klitsjko, leider van een pro-Europese centrumpartij, de gemoederen te kanaliseren. Hij slaagt daarin tot nu toe ternauwernood.