Perverse prikkels bedreigen wetenschap juist van alle kanten

De reactie van Piet Borst op het initiatief en manifest van ‘Science in transition’ (Wetenschap, 16&17 november 2013) is ontluisterend. Hij stoort zich eraan en noemt de initiatiefnemers ‘jammeraars’. Dat is het dan.

Blijkbaar heeft Borst het contact met de academische werkelijkheid verloren. Want Science in transition is slechts het meest recente voorbeeld van een stroom aan actiegroepen, kritische fora, manifesten en petities die de noodklok luiden over de ontwikkeling van het academisch onderzoek en onderwijs.

De kritiek van deze tegenbeweging lijkt divers: inflatie van het onderzoek door vooral kwantitatieve publicatienormen, diploma-inflatie als gevolg van output-financiering, ontmanteling van inspraak en eigenaarschap van de universiteit, instrumentalisering van onderzoek voor het bedrijfsleven.

De gemeenschappelijke noemer is het inzicht dat het wetenschappelijk bedrijf van bijna alle kanten door perverse prikkels wordt bedreigd. In de repliek van Borst is geen spoor van dit inzicht te bekennen.

Onder mijn collega’s kom ik drie reacties tegen: exit (men zoekt zijn heil buiten of in de marges van de wetenschap), voice (men blijft kritisch en neemt soms actie) of cynische berusting (“je hebt gelijk, maar ja...”). De reactie van volkomen ontkenning zoals bij Borst is een zeldzaamheid. De bestuurlijke elite van de universitaire wereld kan zulke mannen goed gebruiken. De wetenschap kan ze echter missen als kiespijn.