‘Mijn grote zorg is een verloren generatie’

Topman Marco Keim van Aegon in Nederland heeft harde kritiek op het versoberen van de pensioenen. „Het debat is eigenlijk heel beperkt en plat.”

Marco Keim: „Als mensen minder kunnen sparen, zullen ze zich eerder tegen risico’s indekken.” Foto David van Dam

Hoog bovenin het hoofdkantoor van Aegon in Den Haag zweven 5.200 pastelkleurige bollen. Driedimensionale Bollenstructuur heet het opvallende kunstwerk van Peter Struycken. „Mooi hè”, zegt Marco Keim, directeur van de Nederlandse tak van de verzekeraar. Alleen de schoonmaakoperatie vorig jaar viel tegen. Alle bollen werden stuk voor stuk aan hun draadje omlaag gelaten en afgesopt. „Het was net na de reorganisatie, dus ik ben toch maar eens gaan vragen wat het kostte: 37.000 euro. Dat gaan we de komende jaren dus even niet weer doen.”

In 2008, aan het begin van de economische crisis, telde Aegon Nederland nog evenveel werknemers (5.226) als bollen. Na de grote reorganisatie die Keim in 2011 doorvoerde, telde de tak vorig jaar 4.450 werknemers. Aegon Nederland is goed voor eenvijfde van de wereldwijde omzet van het concern (30 miljard euro). De divisie maakte vorig jaar 291 miljoen euro winst, bijna 30 procent minder dan in 2011.

De hele verzekeringssector is fundamenteel aan het veranderen”, vertelt Keim, tevens voorzitter van het Verbond van Verzekeraars. „Vroeger waren we een fabriek. We maakten producten, verkochten die via een distributeur en spraken de klant nooit. Sterker, als je dat deed, dan kreeg je ruzie met je distributeur. Nu hebben we één miljoen telefoontjes per jaar met klanten. En als je vroeger een brief binnen drie weken beantwoordde, was dat best keurig. Als ik nu binnen 24 uur niet op een mail heb gereageerd, heb ik een klant aan de lijn – en terecht.”

Waar moet Aegon heen in die storm?

„De overheid trekt zich terug en werkgevers versoberen de arbeidsvoorwaarden, we are needed more than ever. Met onze specifieke kennis kunnen we klanten meer inzicht in en grip op hun financiële situatie bieden. Als we erkenning voor onze kennis krijgen, ben ik heel gelukkig.”

Dat vraagt om een hoop vertrouwen na de eerdere affaires van Aegon met woekerpolissen en verliesgevende aandelenbeleggingen.

„Het is de ultieme paradox. Juist in een situatie waarin we harder nodig zijn dan ooit, hebben we ook te maken met een vertrouwenscrisis. Het enige wat we kunnen doen is constant het bewijs leveren dat we deugen en er voor de klant zijn.”

Is er nog ruimte voor groei in Nederland?

„Op een paar plekken, denk ik. Als het pensioenstelsel verder versobert, moeten Nederlanders meer voor zichzelf zorgen. In de markt voor vermogensopbouw gaan we meer concurreren met banken en beleggingshuizen. Als delen van de AWBZ [Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, red.] versoberd worden, zullen mensen zich ook meer voor langdurige zorg verzekeren. En als mensen minder kunnen sparen, zullen ze zich ook eerder tegen risico’s indekken.”

Aegon is de grootste pensioenverzekeraar van Nederland met een premieomzet van ruim 2 miljard euro vorig jaar, volgens vakblad AM. Over de politieke onderhandelingen over de pensioenhervormingen is Keim ronduit kritisch. „Waren het maar hervormingen”, zegt hij. „Ik zie alleen een platte bezuinigingsoperatie.”

Het kabinet wil onder meer de belastingvrije pensioenopbouw versoberen en afschaffen voor inkomens boven een ton. Alle hervormingen moeten veel belastinggeld opleveren, oplopend tot 2,9 miljard euro in 2017. Maar de Eerste Kamer heeft het plan teruggestuurd. De pensioenen worden te zwaar aangetast, was de kritiek.

„Ik vertrouw erop dat het kabinet recht zal doen aan de ernstige bezwaren van de Eerste Kamer op het pensioenplan”, zegt Keim.

Eén miljoen Nederlanders sparen voor hun pensioen bij een verzekeraar. Toch mengen verzekeraars zich nauwelijks in het debat over pensioenhervormingen. Waarom niet?

„Het debat is vrij eenzijdig, want het gaat alleen over het nieuwe financiële kader voor pensioenfondsen. Verzekeraars vallen niet onder die wetgeving. Een pensioenfonds garandeert in principe niets. Als het beleggingsresultaat goed is, worden de uitkeringen aangepast aan de inflatie. Valt het resultaat tegen, dan wordt er gekort. Pensioenfondsen kunnen daarom meer risico nemen met beleggen dan verzekeraars. Verzekeraars garanderen namelijk wel een vast pensioen. Je betaalt premie en je weet wat je ervoor terugkrijgt. Los daarvan: het debat via de media voeren is één manier. Op de achtergrond is er wel degelijk overleg met Den Haag, hoor.”

Maar het debat over pensioenen stoort u wel.

„Ja, het debat is heel beperkt. Het gaat heel plat om de vraag: hoe moeten pensioenfondsen hun toekomstige financiële verplichtingen berekenen – en geeft dat dan ruimte om de pensioenen nu te verhogen of juist niet? Terwijl het debat zou moeten gaan om andere vragen. Hoe houdbaar is het wat jongeren aan de pensioenen van ouderen bijdragen met de vergrijzing? Wat vinden we van de behoefte aan individuele keuzevrijheid bij de pensioenopbouw? Welke solidariteit en herverdeling van inkomen willen we tussen jong en oud, rijk en arm, hoogopgeleid en laagopgeleid? Het is toch veel logischer om eerst dit soort fundamentele zaken te bespreken, voordat je majeure, fiscale ingrepen gaat doen?”

In een brief in deze krant noemde u het eerder dit jaar „wrang” dat het kabinet nog steeds spreekt van „adequate” pensioenen. Is de overheid niet eerlijk over pensioenen?

Glimlachend: „Nu probeer je me woorden in de mond te leggen.”

Nee, ik stel u een vraag.

„Als de regering op basis van de huidige plannen zou zeggen dat je een fatsoenlijk pensioen kunt opbouwen, ben ik het daarmee volstrekt oneens. De belastingvrije pensioenopbouw is dit jaar al verlaagd van 2,25 naar 2,15 procent van het inkomen. Ga je naar 1,75, zoals het plan is, dan hou je na 46 jaar werken in de praktijk misschien 50 à 55 procent van je middelloon over, of 45 procent van je eindloon. Mijn grote zorg is dat we een verloren generatie krijgen die er te laat achterkomt dat ze niet krijgt wat ze verwacht.”

U bent jarenlang de baas geweest van Zwitserleven. Bij Zwitserleven denk ik aan tropische eilanden en azuurblauwe zeeën. Heeft u zelf niet ook bijgedragen aan het algemene beeld dat het wel goed zit met onze pensioenen?

„Dan moet je de oude spotjes nog maar eens terugkijken. Met name sinds Chris Zegers erin speelt [2006, red.] is de boodschap: als je een goed pensioen wilt, moet je er wel wat voor doen. Zelf zeg ik altijd dat het Zwitserlevengevoel ook in de kleine dingen kan zitten. Als opa vissen met je kleinzoon, bijvoorbeeld.”

Maar die kleine dingen zie je niet op tv.

„De toon van de spotjes is heel anders geworden. Alleen de exotische locaties zijn hetzelfde gebleven, voor het effect van herkenning. ”

De regering wil dat pensioenfondsen en verzekeraars meer investeren in Nederland om de economie te stimuleren. Doet u dat ook?

„Om een idee te geven: een groot pensioenfonds doet iets van 15 procent van de beleggingen in Nederland. Aegon belegt al voor 60 procent in Nederland. Maar als industrie willen we best meer doen. Van windmolens heb ik geen verstand, maar bijvoorbeeld wel van de financiering voor de exploitatie ervan. Het ontbreekt soms wel aan een coherent overheidsbeleid. Als vastgoedbelegger krijgt Aegon nu bijvoorbeeld ook een ‘verhuurdersheffing’ van het kabinet, terwijl die er vooral voor woningcorporaties is. Enerzijds investeer je, anderzijds moet je betalen. Leg dat maar eens uit in het buitenland.”