Melkerts Europese banenplan: Rutte II 2.0

Het recente rapport van een PvdA-commissie onder leiding van oud-partijleider Ad Melkert zorgde niet voor opwinding. De huidige voorman Diederik Samsom noemde het „een waardevolle bijdrage aan de discussie over de middellange termijnkoers”. Bent u daar nog? Het leek polispeak voor een enkele reis diepe la. Misschien is dat toch te snel gedacht in een Europa dat zich opnieuw uitvindt.

De man die door Pim Fortuyn van het toneel werd geblazen in 2002 werkte een jaar aan het uitstippelen van een koers voor de PvdA om – inderdaad – op termijn van een paar jaar met geheven hoofd uit de crisis te komen. De nieuwsberichten noemden vooral de suggestie van Melkert&co dat er naast een Europese tekortdoelstelling van maximaal 3 procent ook een maximale werkloosheidsdoelstelling van 5 procent zou moeten komen.

Nou, leuk verzonnen, maar dat kan niet tegelijk, was de strekking van verschillende reacties. Het rapport De bakens verzetten. De economie terug naar de mensen verdient meer aandacht. Het geeft een koele, niet-binnenlandocentrische analyse van de factoren die zorgen dat Nederland nog jaren zonder echte groei zit, met als gevolg steeds nieuwe tegenvallers en de noodzaak weer meer te bezuinigen of lasten te verhogen. Kan dat anders? Ja, zegt Melkert.

Zonder een spoor van vreugde constateert zijn document dat het kabinetsbeleid, waar Nederland in Europees verband voor heeft gepleit, kansen laat liggen. Op groene groei en veel banen. Europawijd. De man van de Melkertbanen (voor de meest kansarmen op de arbeidsmarkt) maakt met dit rapport een rentree op het binnenlandse politieke toneel die tegelijk interessant en gedurfd is.

Eerst het laatste. Pleiten voor een meer evenwichtige sturing op tekort- én werkloosheidsreductie kan al snel het verwijt opleveren dat hij weer typisch sociaal-democratische besteed-maar-raak politiek bedrijft. Vaker vertoond, zelden gewerkt. In het rapport kijkt Melkert wel uit de tekortdoelstelling van het ‘eigen’ VVD-PvdA-kabinet onderuit te halen. Hij zegt alleen: door een andere mix en maatvoering van beleid kan je de groei van een banenrijke economie bevorderen en zo de ruimte vergroten om dat tekort weg te werken.

Een dergelijk pleidooi is ook riskant voor de PvdA die al een jaar voluit meewerkt aan beleid dat voorlopig weinig leuke dingen voor linkse (of andersoortige mensen) biedt. Het verhaal van Melkert c.s. kan makkelijk worden gelezen als kritiek op dat te eenzijdig financieel, budgettair gericht beleid. VVD-beleid met fletsroze randjes. Een PvdA-minister die kunstinstellingen en onderzoeksinstituten sluit, is geen opsteker voor de partij van de verheffing. Trimmen van WW en pensioenen evenmin.

De keerzijde van risico is natuurlijk uitdaging. Het rapport geeft zowel PvdA- als VVD-ministers aanknopingspunten om consequenter op groei te mikken. Het is Rutte II 2.0. In de praktijk is de strenge 3-procentsnorm al zachtjes losgelaten, met kalme goedkeuring van Eurocommissaris Rehn. Binnen het kabinet vinden de PvdA-bewindslieden dat wel een prestatie.

Bezwaar van dat stille succes is dat het de meeste kiezers is ontgaan. Politieke communicatie is sowieso een probleem van dit kabinet. Het samenwerken van twee tegenpolen is alleen uitgelegd als nationaal puinruimen, maar amper als gemeenschappelijke reis naar een gedeeld voorland. Door nu een weg naar groei, banen, banen, banen én tekortreductie uit te stippelen biedt Melkert zowel VVD als PvdA een wenkend perspectief. Meer inzet op groeiherstel zal ook de kredietbeoordelaars geruststellen die Nederland bij monde van S&P gister waarschuwden: komt er nog wat van?

Het samen uitventen van dat positieve verhaal wordt niet makkelijker naarmate de Europese en gemeenteraadsverkiezingen van volgend voorjaar dichterbij komen. Dat was al te merken aan het gedoe rond de Europese boodschap van de VVD de laatste weken. Het ingezonden stuk van VVD-fractievoorzitter Zijlstra (gisteren in deze krant) over het risico van overregulering van de bankensector was ook zo’n identiteitssignaal in de week waarin PvdA-minister van Financiën Dijsselbloem bankbonussen op 20 procent wilde aftoppen.

Zie het als nuttige schermutselingen voor beide coalitiepartners om weer wat kleur op de wangen te krijgen voor de eigen potentiële kiezers. In werkelijkheid hebben zij samen te maken met een nieuwe Duitse regering die een eindje opschuift naar meer stimuleren. De SPD-ministers zullen de regerende Franse socialisten ook makkelijker bereiken dan Angela Merkel dat deed, wat de Europese consensus doet verschuiven.

De noodzaak van een fantasierijker economisch beleid zal zich de komende maanden opdringen. De Grieken, Spanjaarden en Portugezen mogen nog zo gezondigd hebben, het zijn wel de Griekse, Spaanse en Portugese klanten van onze banken, leden van onze muntunie. Hun jeugdwerkloosheid van rond de 50 procent is ook onze zorg, onze schaamte.

Volgend najaar zou wel eens een nieuwe Europese Commissie kunnen aantreden die een wat minder monobudgettair beleid voorstaat en meer wegen zoekt om het volk van Europa duurzaam en zinvol aan het werk te krijgen.

De ongelijkheid van inkomen, gezondheid en kansen, tussen landen en tussen mensen kon zo groot geworden in het nog heersende financialistische primaat. Toeval dat het decembernummer van het CDA-denkblad Christendemocratische Verkenningen gaat over ‘economie en moraal’? Het tij keert. 5 procent is ook een beschavingsnorm. Haalbaar als iedereen wil.