Aardedonker in de Gazastrook

Inwoners van Gaza krijgen maar zes uur stroom per dag, sinds er na de val van de Moslimbroeders in Egypte geen goedkope diesel meer binnenkomt. Het leven ligt vrijwel stil. De Gazanen zijn ten einde raad en boos op Hamas.

Een Palestijnse jongen brandt een kaars. De elektriciteitscentrale van Gaza, die op diesel draait, is al een maand uitgeschakeld. Foto AFP

Asma Rezq, een beeldschone en zelfverzekerde Palestijnse, wil met een psychiater praten. Ze kampt met angsten, vooral in het duister. Maar haar vader staat het niet toe. Hij is bang dat de buren in de conservatieve Gazastrook denken dat zijn dochter gek is. Volgens Asma (25) moet heel Gaza in therapie. „De situatie is erger dan ooit. We draaien door.”

Sinds de val van de Moslimbroeders in Egypte en het vernietigen van de smokkeltunnels tussen Gaza en de Sinaïwoestijn door het Egyptische leger komt goedkope diesel Gaza niet meer binnen. De elektriciteitscentrale, die op diesel draait, is al een maand uitgeschakeld. De inwoners van Gaza krijgen nog zes uur stroom per dag, als het mee zit. Het leven is nagenoeg stilgevallen.

Als de zon om vijf uur onder is gegaan, is het aardedonker in de Gazastrook. Ook in de dichtbevolkte vluchtelingenkampen. Een enkele zaklantaarn. Soms het zwakke schijnsel van een kaars. Veel Gazanen gooien hun ritme om en slapen overdag. Als om twee uur ’s nachts de elektriciteit even aanfloept, staan moeders op om de was te doen. Er rijden nauwelijks nog auto’s door de straten.

Vooral de jeugd heeft het moeilijk, zegt Asma. „Het is alsof we niet leven. We zitten al opgesloten in Gaza. Zonder elektriciteit voel je je helemaal afgesloten van de wereld. We kunnen geen tv kijken, niet op internet. Ik studeer computertechnologie, maar mijn computer werkt niet. We hebben geen warme douche. Soms dagen geen water. Mensen zijn zenuwachtig, chagrijnig, lusteloos.”

En boos. Vooral op Hamas, de fundamentalistische islamitische beweging die zes jaar geleden de macht greep in Gaza. Sindsdien wordt de strook door Israël geblokkeerd, en afgeknepen. Het laatste jaar ging het iets beter in Gaza, toen de aan Hamas gelieerde Moslimbroeders in Egypte regeerden. Maar nu is Gaza weer terug bij af. Israël en Egypte laten net genoeg goederen en elektriciteit toe om de Gazaanse bevolking (1,8 miljoen) in leven te houden. Maar daar houdt het ongeveer op. Naar schatting heeft 80 procent van de Gazanen humanitaire hulp nodig, 65 procent heeft te weinig eten.

Heil van de Palestijnse Fatah-partij, die zes jaar geleden na de burgeroorlog met Hamas de macht kreeg op de Westelijke Jordaanoever, hoeft Gaza ook niet te verwachten. Fatah ziet haar rivaal graag lijden en weigert Hamas korting op brandstof te geven. En Hamas wil de volle prijs niet betalen, tot woede van de bevolking. Hamas int immers belasting. En de elektriciteitsrekening van de Gazanen loopt gewoon door. Hamas rijdt ondertussen rond in dieselverslindende Hummers.

Maar de bevolking komt niet in opstand, zoals Fatah hoopt. Zo bang zijn mensen voor Hamas. „Ze schieten ons dood”, zegt Asma. „Hamas heeft op bloedige wijze de macht gegrepen, en zal niet zonder bloedvergieten gaan.” Een politieke oplossing tussen Fatah en Hamas, of tussen de Palestijnen en Israël, is niet in zicht. Die uitzichtloosheid stemt ontzettend somber.

Oorlogstrauma

Intussen kampen de mensen in Gaza met oorlogstrauma’s, met name van de Israëlische militaire operaties in 2009 en 2012. Asma werkt als vrijwilliger bij de internationale organisatie War Child. Het is een verdekte manier om hulp te krijgen voor haar angsten. Maar ze helpt er ook kinderen die extreem gewelddadig zijn. Die bang zijn voor niet bestaande dingen. Die niet praten. Na het Israëlische offensief in november vorig jaar voelde ruim 80 procent van de kinderen zich ziekelijk nerveus. Naar schatting heeft een op de tien Gazanen een geestesziekte.

Psycholoog Jamil Atti ziet vooral depressie en posttraumatische stress-stoornis (PTSS). Hij laat zijn patiënten tekenen en mediteren. Maar het is dweilen met de kraan open. Hij somt op waar hij niet kan helpen: „De werkloosheid [40 procent], de armoede. Het feit dat mensen hun gezin niet kunnen onderhouden leidt tot stress en huiselijk geweld. De Israëlische drones die rondzoemen. De beroerde hygiëne. De slechte zorg in de ziekenhuizen. Te weinig psychische hulpverleners.” Het geld voor zijn centrum is bijna op. Zijn buitenlandse donoren geven nu liever aan Syrië. „De wereld vergeet ons”, zegt psycholoog Atti.

Asma probeert ook haar naasten te helpen. Haar 24-jarige tante die hysterisch gaat huilen, telkens als het woord ‘dood’ valt. Haar 17-jarige nichtje dat in het ziekenhuis ligt, na een brand in huis die werd veroorzaakt door kortsluiting. Een vriend, die onlangs een zelfmoordpoging heeft gedaan. Asma vertelt hun dat het beter wordt. Maar ze gelooft het zelf niet.

Om zichzelf overeind te houden schrijft Asma romans over prinsessen en kastelen. Bij kaarslicht. Haar ogen gaan ervan achteruit. Maar ze houdt vol, want ze droomt van een leven als internationaal gevierd schrijfster. De hoofdpersoon van haar nieuwe boek is blind. Maar dat is niet zielig, zegt Asma. „Het is een sterke vrouw, die op een magisch eiland woont. De lezer moet met haar willen ruilen.”