Steeds meer strijd en stress bij decentralisatie

De overheveling van taken van Rijk en provincie naar gemeenten leidt tot bestuurlijke twist, om geld en macht.

De frustratie en decentralisatiestress nemen hand over hand toe bij de gemeenten. Achter de berichtenstroom over de ‘Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO)’ en ‘de drie decentralisaties’ gaat een bestuurlijke strijd om geld en macht verscholen die steeds hoger oploopt. Gemeenten zitten klem tussen plannen van het Rijk en de veeleisendheid van de burger .

Dit alles door de verbouwing van Het Huis van Thorbecke, dat werd voltooid in 1848. Onderin gemeenten, erboven provincies, bovenin het Rijk, de belangrijkste etage, met het meeste geld en de zwaarste dossierkasten.

Dat huis ondergaat een ingrijpende renovatie. Taken van het Rijk worden overgeheveld naar de gemeenten: jeugdbeleid, ouderenzorg, reïntegratie. Zakken geld gaan mee. De begane grond wordt in 2015 ineens twee keer zo vermogend.

De macht in het huis verschuift, en dus is er strijd. Het Rijk wil deze niet volledig uit handen geven. Maar gemeenten willen de zeggenschap en erkenning die bij de nieuwe taken hoort.

Gemeenten krijgen lang niet alle zakken geld mee. Meer lokale belasting heffen mag niet, van het Rijk. Maar de gemeentebegroting moet sluiten. Dus waarschuwde het gezaghebbende Groningse onderzoeksinstituut Coelo voor een miljardentekort van gemeenten in 2017, en zocht de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de media met de eis voor meer belastingvrijheid.

Gemeenten stuiten nu ook op de rechter. Ze moeten burgers ondersteunen zodat zij zolang mogelijk zelfstandig kunnen wonen: ook rijken hebben recht op een traplift en ‘inkomensbeleid’ via de WMO mag niet. Maar ook het ‘WMO-budget’ is krap: 40 procent bezuiniging op huishoudelijke hulp, 25 procent op persoonlijke begeleiding van ouderen en gehandicapten. Nu al geeft ruim tweederde van de gemeenten meer uit aan de WMO dan zij binnenkrijgen, aldus het Sociaal en Cultureel Planbureau.

En dan is er de strijd van gemeenten en de regio: sommige dossiers zijn zo groot en complex (jeugdzorg, milieuvergunningen) dat ze niet eens op het bordje van gemeenten komen, maar bij de besturen van gemeenschappelijke regelingen. Maar gemeenten dragen wel de financiële lasten. Frustrerend, vinden talloze raadsleden.

Vanmiddag is Utrecht het strijdtoneel. In de Jaarbeurs stemmen de 408 gemeenten over de heikele kwestie van de ‘persoonlijke verzorging’. Deze taak (onder meer steunkousen aantrekken) zou naar gemeenten gaan, maar het kabinet bedacht zich en schonk taak en bijbehorende 2 miljard aan de zorgverzekeraars.

Gemeenten willen geen halfslachtige overheveling van WMO-taken. Zo valt geen ‘efficiency’ te behalen. Ze stemmen over de vraag of en hoe decentralisatie van andere zorgtaken moet doorgaan. Verbouwen geeft stress. De berichtenstroom zal aanhouden.