Maar worden we er gelukkig van?

Bas Bruggeman werkt voor het Centrum voor Bruto Nationaal Geluk in Bhutan. Het land toetst beleid aan geluk: welke besluiten zijn goed voor het bng?

verslaggever

Eigenlijk wist Bas Bruggeman (25) helemaal niets van Bhutan. Toen hij negen maanden geleden in het vliegtuig stapte, had hij één documentaire over het boeddhistische land gezien. Het was bitterkoud toen hij aankwam. De mensen op straat droegen traditionele gewaden en nergens was reclame te zien. Wel stond er op iedere straathoek een lama en klonk overal het geluid van rinkelende belletjes.

Nu werkt Bruggeman voor het Gross National Happiness Centre in de hoofdstad Thimpu. Daar buigt hij zich over het ‘bruto nationaal geluk’. Hij is betrokken bij het opzetten van een programma waarbij een groep jonge Bhutanezen zich drie weken terugtrekt in de natuur om te reflecteren op hun invloed op de maatschappij en de wereld om hen heen.

Bruggeman zit achter zijn computer en eet een ijsje. Hij is net terug van een retraite van drie weken in de wildernis, vertelt hij als de skypeverbinding enigszins stabiel is. Hij loopt met zijn laptop naar het raam, dat uitkijkt op een binnenplaats waar een gebouw in de steigers staat. Verderop strekt zich een eindeloos berglandschap uit onder een witbewolkte lucht. „De Himalaya. Mooi he?”

Wat is ‘bruto nationaal geluk’?

„Het begon als een ontwikkelingsfilosofie voor Bhutan als land. De voormalige koning Jigme Singye Wangchuk bedacht het begrip in 1972 als reactie op internationale kritiek op de slechte economie van zijn land. Economische ontwikkeling maakt er deel van uit, maar het is niet het doel. Je hebt hier wat ze de negen domeinen van gross national happiness (GNH) noemen. Levensstandaard is er één van, net als gezondheid, psychisch welzijn, onderwijs, tijdverdrijf, culturele diversiteit, goed bestuur, gemeenschapsgevoel en ecologische diversiteit en belastbaarheid.”

Hoe meet je geluk dan?

„Het bnp van een land wordt gemeten in termen van economische groei. Bruto nationaal geluk kijkt naar meer factoren. Wat zijn de condities voor menselijk welzijn? Hebben mensen toegang tot deze condities? Er is hier in de hoofdstad een onderzoeksbureau dat de verschillende indicatoren van geluk meet, het CBS van Bhutan zeg maar. Eens in de zoveel tijd houden ze ellenlange enquêtes onder de bevolking. En er is een plancommissie, die al het beleid toetst: is het wel in overeenstemming met het bng?”

En hoe pas je het praktisch toe?

„Een van de leidraden in de programma’s van het Centrum voor Bruto Nationaal Geluk is bewustwording. Er is crisis, de sociale ongelijkheid is de afgelopen jaren alleen maar groter geworden, de aarde staat volgens sommigen op instorten. We brengen mensen bij elkaar zodat ze inspiratie krijgen samen nieuwe dingen te gaan doen. Een van de ideeën uit de laatste retraite is een magazine te beginnen over duurzaam leven.”

Volgens Aristoteles is een leven van intellectuele contemplatie de hoogste vorm van geluk. Komt die opvatting overeen met die van het bruto nationaal geluk?

„Die westerse concepten zijn soms heel abstract. Westerse filosofie is voor mij veel reflecteren, schrijven en contempleren. Een enorm goede training. Maar waar boeddhisme verder gaat, is dat het een ethiek in zich heeft. Het valt me op dat boeddhisten hun filosofie werkelijk leven.”

Hoe doen ze dat dan?

„Stel dat je er opeens achterkomt: ik heb best wel slechte gewoontes, dat wil ik veranderen. Dan is het belangrijk je eigen verslavingen te herkennen: waarom rook ik eigenlijk, waarom drink ik? Wat zit daar achter? Wat probeer ik te verstoppen voor mezelf? En in het boeddhisme is ook veel aandacht voor omgaan met emoties, communiceren en luisteren.”

Moet je je daarvoor wekenlang terugtrekken in de wildernis?

„Ik denk dat retraites mooie gelegenheden zijn om opnieuw vragen te leren stellen. Mensen kunnen heel rigide opvattingen hebben over hoe we ons leven moeten leiden. Mijn ouders zijn bijvoorbeeld allebei gepromoveerd in medicijnen. Dus ja, dan moet ik ook medicijnen gaan studeren, toch? Door een tijdje als gemeenschap te leven in de natuur, met mensen met dezelfde intenties, kom je erachter welke verwachtingen en ideeën niet van jou zijn, en wie en wat je werkelijk wilt zijn.”

Waar komt je interesse in het boeddhisme vandaan?

„Toen ik zeventien was, nam mijn moeder me mee naar een congres voor boeddhisten en wetenschappers. Daar werden de vragen gesteld die ik al van jongs af aan interessant vond. Waarom we bijvoorbeeld alleen leren over wiskunde, en niets over compassie en concentratie.

„Tijdens mijn studie probeerde ik antwoorden te vinden. Voor antropologie, waarin ik uiteindelijk ben afgestudeerd, heb ik een masterscriptie geschreven over waarom mensen zich terugtrekken in kloosters. Zo kon ik voor mijn onderzoek veel tijd in een Frans zenklooster doorbrengen en kreeg ik er ook nog een diploma voor.”

„Het idee om naar Bhutan te verhuizen kwam pas later. Tijdens een reis door Vietnam ontmoette ik Ha Vinh Tho, de programmadirecteur van het Bruto Nationaal Gelukscentrum. Dat centrum inspireerde me enorm. Het klonk als een school voor het leven. Uiteindelijk was ik gek genoeg om te zeggen: ik kom voor een jaar en zie wel wat er gebeurt.”