Historie En dit waren de feiten, tussen 1795 en 1815

1795 De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden houdt op te bestaan. Pro-Franse revolutionairen stichten, geholpen door Franse militairen, de Bataafse Republiek, een vazalstaatje van Frankrijk.

1806 De Franse heerser (keizer) Napoleon stuurt zijn broer Lodewijk naar de Bataafse Republiek. De staatsvorm verandert, in Koninkrijk Holland. Zo verstevigt Napoleon zijn greep op dit gebied.

1810 Napoleon is ontevreden over zijn broer: hij levert te weinig militairen. Een blokkade van de handel met de vijandelijke Britse eilanden blijft gaten vertonen. Het koninkrijkje wordt ingelijfd bij Frankrijk.

1813 Napoleons imperium stort in, na een mislukte veldtocht naar Rusland (1812) en een verloren Slag bij Leipzig tegen een coalitie van Europese legers (oktober 1813). Franse legers zoeken in november een veilig heenkomen uit de bezette gebieden. In de Nederlandse provincies heerst angst dat Pruisische en Russische legers komen plunderen en de macht zullen overnemen. Op 20 november proberen drie Haagse regenten de orde te handhaven door zichzelf aan het hoofd te stellen van een nieuw Algemeen Bestuur. Veel machtsmiddelen hebben ze niet. Daarom laten ze de erfprins van de Oranje-dynastie, Willem Frederik, uit Engeland naar Den Haag overkomen. Hij is telg uit het geslacht dat tussen circa 1560 en 1795 een prominente rol heeft gespeeld in de voormalige Republiek. Hij heeft toegang tot het Britse koningshuis en andere koningshuizen en daarmee tot militaire macht en bescherming.

Op 30 november 1813 arriveert de Oranje-prins op het strand van Scheveningen. Op 2 december laat hij zich installeren als soeverein vorst: de onafhankelijkheid van de Nederlandse gewesten is op papier hersteld – maar het blijft spannend of die overeind kan blijven.

1814 Op 29 maart keurt een vergadering van enkele honderden notabelen een nieuwe Grondwet goed. Willems monarchie wordt een eenheidsstaat (en keert niet terug naar het oude model van ‘losvaste’ gewesten, zoals tot 1795). De volgende dag legt Willem plechtig een eed op deze Grondwet af, waarmee hij zijn positie als ‘soeverein vorst’ bekrachtigt.

In de maanden erna wordt de ene na de andere (nieuwe) staatsinstelling (weer) opgericht, waaronder een Raad van State, een Algemene Rekenkamer en ’s Rijksmunt.

1815 In maart gaat een schokgolf door Europa: Napoleon is zijn ballingsoord Elba ontvlucht en keert terug naar Parijs om de macht weer te grijpen. In Wenen, op een Congres van de Franse vijanden, was in februari al besloten prins Willem tot koning uit te roepen, van zowel zijn pas verworven gebied aan de Noordzee, als de zuidelijker gelegen gewesten die nu samen België vormen. Daarmee moest aan de Franse noordgrens een sterke staat ontstaan.

Op 16 maart roept Willem zichzelf alvast tot koning uit van deze ‘Verenigde Nederlanden’ – als dreigement aan de Fransen om de grenzen niet opnieuw over te steken. Op 21 september wordt hij in Brussel ingehuldigd als koning Willem I.