De mensen hebben geen contact meer met elkaar

De samenleving is de laatste tien jaar veranderd, zeggen de mannen van het energiebedrijf. Daardoor kon een vrouw in Rotterdam tien jaar onopgemerkt in huis liggen.

Bloemen voor de deur van een tien jaar geleden overleden vrouw in de Rotterdamse Jan Porcellisstraat. Foto David van Dam

Voor de deur ligt een bos witte rozen met een briefje: „Laat uw lang onopgemerkte overlijden een les zijn voor allen. Dit heeft duidelijk gemaakt dat we meer aan elkaar moeten denken.”

Niet alleen deze ex-buurtbewoner is verbijsterd dat een 74-jarige vrouw tien jaar lang in een bloemetjesjurk dood op een matrasje in haar woonkamer kon liggen, zonder dat haar lijk werd opgemerkt. Iedereen vraagt zich af: hoe is dat mogelijk?

In een volledig geautomatiseerde samenleving is menselijk contact overbodig geworden, zo blijkt. Haar AOW werd maandelijks overgemaakt. De vrouw liet huur, gas en licht automatisch afschrijven.

We hebben twee contactmomenten met onze huurders, zegt Eric Smulders van Woonstad, de woningcorporatie die de woning aan de vrouw verhuurde. „Dat is als een nieuwe bewoner een woning van ons huurt. En als een huurder een woning van ons verlaat.” Er zijn bewoners met wie Woonstad vaker contact heeft. „Dan moet er iets gerepareerd worden of gerenoveerd. Of er is sprake van overlast. Als we niets horen en de huur wordt betaald, gaan we ervan uit dat het goed zit. We hebben 1.500 woningen in Rotterdam, we kunnen niet bij iedereen langs.”

De Sociale Verzekeringsbank, die de AOW van de vrouw overmaakte, heeft een zelfde verhaal. Pas als de gemeente een verandering doorgeeft – scheiding, verhuizing, overlijden – komt ze in actie. Wel neemt ze steekproeven: 3.000 per jaar op 3,1 miljoen AOW-uitkeringen.

Als een klant de rekening betaalt, gaan wij er vanuit dat het goed zit, zegt Cor de Ruijter van energiebedrijf Eneco. „Jaarlijks wordt klanten gevraagd de meterstand door te geven. Als dat niet gebeurt, wordt die geschat.” Pas als gasleidingen vervangen moeten worden, belt Eneco aan; dan moeten ze bij de meterkast zijn. „Eens in de veertig, vijftig jaar.”

En zo ging het: een medewerker van Enoco belde herhaaldelijk aan, en nam toen contact op met de politie. Die forceerde de deur en vond de vrouw. Ze was een natuurlijke dood gestorven. Aan de post, een meter hoog achter de voordeur, viel op te maken dat ze al tien jaar dood was.

De vrouw woonde in een zijstraat van de 1e Middellandstraat, een drukke weg in de Rotterdamse wijk Delfshaven. Een brede trambaan in het midden, winkels aan beide kanten: een Surinaamse juwelier, een kledingzaak met jurken uit India, een Chinese toko, een belwinkel. Iedereen lijkt druk met zijn eigen besognes. En: mensen houden zich vooral bezig met mensen met dezelfde achtergrond als zijzelf. Autochtonen kopen geen Indiaas gewaad, tenzij ze voor werk naar India moeten, zegt de eigenaar. In de Marokkaanse slager komen vooral Marokkanen.

De zijstraat zelf oogt gesloten. Veel huizen staan te koop. Door de souterrains zitten de ramen hoog. Er wonen veel studenten, en Chinezen die werken in restaurants in de buurt. De mannen van Eneco zijn nu op de hoek van de straat aan het werk. Zij stuiten wel eens vaker op een dode, vertellen ze. Maar dan gaat het om een lijk dat een paar weken ligt.

Wijdbeens staan ze in de net gegraven sleuf van een meter diep en kijken elkaar aan. Zij hebben de samenleving de afgelopen tien jaar zien veranderen, zeggen ze. Een paar jaar geleden gaf de buurman gewoon de sleutel en konden ze naar binnen. „Dat komt nu niet meer voor”, zegt er een. „We komen nog maar met moeite binnen”, zegt een ander. „Het is dat het echt moet, soms moet de baas eerst bellen.” Koffie, ook zoiets, zegt de derde. Hij werkt nu zeven jaar bij Eneco en in het begin kreeg hij regelmatig een bakkie. „Nu nooit meer.”

Mensen hebben geen persoonlijk contact meer met elkaar, zegt de eerste. „Ze whatsappen, facebooken, sms’en. Als ze elkaar willen zien, zetten ze Skype aan.”

De overleden vrouw had een dochter. Ze hadden een moeizame relatie en al twintig jaar geen contact gehad. De dochter wil niet reageren.

Jermaine Stone, de black hair-kapper schuin onder het huis van de oude dame, snapt er niks van. Zelfs een slechte relatie kan een kind toch niet weerhouden van contact met de ouders? „Ouderen zijn het fundament van de maatschappij. Zo voelen we dat in Jamaica, waar ik vandaag kom. In Nederland is iemand die niet meer nuttig is, niet meer interessant. Als je je rekeningen maar betaalt, verder kijkt niemand naar je om.”

Vergeleken met zijn geboorteland vindt hij Nederland extreem individualistisch en angstig. „Iedereen trekt zich terug achter de voordeur. Eenzamen zitten allemaal alleen te verpieteren, terwijl het zo eenvoudig zou zijn huizen te delen en samen te koken. Goedkoper en gezelliger.”

De oudere dame was alleen. Of ze ook eenzaam was, is niet te achterhalen. Uit recent onderzoek van het RIVM blijkt 8 procent van de Nederlanders (zeer) ernstig eenzaam. Vooral mensen van zeventig en ouder voelen zich vaak zo.

Mensen uit hun isolement halen is een van de taken van welzijnsstichting DOCK in Rotterdam. Hans Notenboom: „Maar dat is niet zo eenvoudig. Als je je wil verstoppen, zeker in een grote stad, ben je niet altijd te vinden. Er moet dus een buurvrouw, een groenteboer, een familielid, íémand zijn die aan de bel trekt.”

Als DOCK zo’n melding krijgt, gaat er iemand op af die vertrouwen probeert te winnen. Notenboom. „Er is een kleine maar hardnekkige groep die geen contact wil. Wij noemen dat zorgmijders. Dat heeft niet met individualisering of bezuinigingen te maken. Die zijn er altijd geweest.”

De gemeente Rotterdam inventariseert nu welke instanties betrokken waren bij de overleden vrouw, om herhaling van een dergelijk geval te voorkomen. En Eneco plaatst de komende tien jaar ‘slimme meters’, op afstand te lezen. Cor de Ruijter: „Dan kan je pieken of dalen in gebruik zien. Maar dan moet de klant wel toestemming geven voor aflezen. Anders kan het niet.”

Voor de deur van de overleden vrouw buigen twee Marokkaanse vrouwen zich over de bloemen om het briefje te lezen. Ze zijn ontzet. „De islam draagt ieder kind op voor zijn of haar ouders te zorgen”, zegt een van hen. „Hoe de relatie ook is.” Ze is 59 en stuurt maandelijks geld naar haar moeder in Marokko. Ze zorgde voor haar autochtone buurman van 84. „Hij zit nu in een bejaardentehuis. Ik breng hem regelmatig eten. Dat vindt hij lekkerder dan het eten van het tehuis.”