Rechter: traplift ook voor rijken

De rechter heeft gemeenten verboden rijkere burgers uit te sluiten van voorzieningen in de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO).

Gemeenten mogen rijke bewoners niet uitsluiten van vergoedingen voor een traplift, schoonmaakster in huis of een regiotaxi. Hun vermogen of inkomen mag vooraf geen reden zijn een beroep op zulke voorzieningen te weigeren. Die voorzieningen vallen onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO).

Dit blijkt uit drie uitspraken van de hoogste rechter op dit gebied, de Centrale Raad van Beroep. Gemeenten kunnen niet in beroep gaan tegen die uitspraak. De rechter floot de gemeenten Heerenveen en Katwijk terug die rijke bewoners bij voorbaat hadden uitgesloten van een vergoeding voor bijvoorbeeld een traplift. Die hadden bij de aanvraag te horen gekregen: dat kunt u zelf wel betalen.

Volgens de rechter is het niet de bedoeling dat gemeenten ‘inkomensbeleid’ gaan voeren bij de toedeling van subsidies aan particulieren op grond van de WMO. De manier waarop Heerenveen en Katwijk vooraf vergoedingen weigerden, zou volgens de rechter tot „niet gewenst inkomensbeleid” leiden. Bovendien, zegt hij, dreigt dan een opeenstapeling van inkomensafhankelijke regelingen die rijke mensen overmatig treft.

Burgers met een hoog inkomen betalen al meer eigen bijdrage voor voorzieningen uit de WMO. De maximale hoogte van die eigen bijdrage wordt bepaald door het Rijk. Maar sommige gemeenten kiezen ervoor minder eigen bijdrage te vragen voor de traplift, scootmobiel of huishoudelijke hulp en dat mag ook. In totaal geven Nederlandse gemeenten 1,7 miljard per jaar uit aan maatschappelijke ondersteuning.

De WMO bestaat sinds zes jaar, de gemeenten voeren hem uit. Hij is bedoeld om ouderen, gehandicapten en andere zwakkeren zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen en mee te laten doen in de samenleving. Mensen die hulp nodig hebben, kunnen er subsidie voor aanvragen bij hun gemeente. Het gaat om een voorziening die op kan raken. Het is geen recht zoals hulp die wordt betaald door de zorgverzekeraar of de AWBZ.

Volgens Kamerlid Mona Keijzer (CDA) is de uitspraak van de rechter glashelder. „Via de eigen bijdrage kunnen gemeenten al rekening houden met inkomen. Dan mogen gemeenten niet vooraf mensen afwijzen.”

Grote vraag is hoe staatssecretaris Van Rijn (Zorg, PvdA) in de wet toch gaat regelen dat gemeenten meer ruimte krijgen om alleen hulp te verlenen aan mensen die het financieel „echt nodig hebben”. Dat is onderdeel van een belangrijke hervorming die het kabinet wil. Van Rijn zal waarschijnlijk nog voor het kerstreces een voorstel hierover naar de Tweede Kamer sturen. Mona Keijzer: „Het gevaar van het kabinetsbeleid is toch dat gemeentes inkomensbeleid mogen gaan voeren. Dan krijg je een oncontroleerbare situatie waarvan je niet weet wat de effecten zijn.”

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten betreurt de rechterlijke uitspraak. Een woordvoerder wijst erop dat gemeenten achteraf nog wel de hoogst mogelijk eigen bijdrage in rekening kunnen brengen bij rijke aanvragers. Overigens is de eigen bijdrage in de WMO beperkt.